Nhà nước cần đóng vai “kiến trúc sư trưởng” của nền kinh tế số, xã hội số

“Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” xác định rõ tầm nhìn: Phát triển số với việc tạo tăng trưởng dựa trên yếu tố đầu vào là công nghệ số và dữ liệu số, trở thành một trong những phương thức phát triển chủ đạo mới để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, bao trùm, thích ứng và kiên cường trước các thách thức trong thế giới nhiều biến động khó dự báo trước.

Sau gần 4 năm triển khai chiến lược này, Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ ứng dụng công nghệ sang sống trong không gian số. Kinh tế số và xã hội số không còn chỉ là xu hướng mà đã từng bước đi sâu vào mọi lĩnh vực đời sống, trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường, sức khỏe của người dân và bảo đảm an ninh xã hội.

Theo báo cáo của Bộ KH&CN tại hội nghị sơ kết 1 năm triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 57, về phát triển kinh tế số, tỷ trọng kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 18,72%, tiệm cận mục tiêu 20% của cả giai đoạn.

Chính phủ đã chỉ đạo thúc đẩy chiến lược "Make in Vietnam", đưa các doanh nghiệp công nghệ số vươn ra thị trường toàn cầu. Doanh thu từ thị trường nước ngoài của các doanh nghiệp bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin tiếp tục duy trì đà tăng trưởng 2 con số.

Về phát triển xã hội số, Chính phủ tập trung vào việc phổ cập hạ tầng và tiện ích số để người dân được thụ hưởng thành quả của chuyển đổi số. Người dân đã bắt đầu hình thành thói quen ký số thay vì ký tay. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức kỷ lục gấp 25 lần GDP. Năng lực tiếp cận tài chính số cũng đã được phổ cập rộng rãi. Tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng đạt 87%.

Đặc biệt, việc sử dụng tài khoản định danh điện tử - VNeID đã trở thành thói quen của người dân. Ứng dụng này không chỉ thay thế giấy tờ tùy thân trong đi lại, khám chữa bệnh mà còn đang được thí điểm để đánh giá khả tín giúp người dân tiếp cận các khoản vay tài chính chính thống, đẩy lùi tín dụng đen.

Trong phát biểu tại Diễn đàn quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số lần 3 được tổ chức ngày 20/12, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: Phát triển kinh tế số và xã hội số của Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ chuyển từ số hóa cái cũ sang kiến tạo không gian phát triển mới, nơi dữ liệu, AI, nền tảng số, doanh nghiệp số và công dân số cùng trở thành động lực tăng trưởng.

Kinh tế số của Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu là số hóa các hoạt động cũ, chưa chuyển mạnh sang tạo mô hình tăng trưởng mới. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP tăng nhanh nhưng giá trị gia tăng nội địa còn thấp, phụ thuộc nhiều vào các nền tảng xuyên biên giới. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa thực sự tham gia vào chuỗi giá trị số.

“Vì vậy, nhiệm vụ của giai đoạn tới không chỉ là làm nhiều hơn, mà là làm khác đi, làm sâu hơn, tạo ra giá trị gia tăng nhiều hơn và làm bền vững hơn. Bởi vậy, chúng ta cần những đổi mới mang tính đột phá”, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho hay.

Người đứng đầu ngành KH&CN cũng chỉ rõ, cần kiến tạo một cấu trúc nền kinh tế số quốc gia thay vì số hóa rời rạc từng lĩnh vực. Chuyển từ tiếp cận mỗi ngành một đề án chuyển đổi số sang thiết kế lại cấu trúc nền kinh tế dựa trên các lớp hạ tầng số dùng chung: Viễn thông, Internet, điện toán, dữ liệu số, AI, nền tảng số và dịch vụ số. Nhà nước phải đóng vai kiến trúc sư trưởng của nền kinh tế số và xã hội số quốc gia, định hình cấu trúc để thị trường vận hành.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng xã hội số lấy con người làm trung tâm và niềm tin số làm nền tảng, đại diện Bộ KH&CN cho rằng: Xã hội số không chỉ là phổ cập công nghệ mà là trao quyền số cho người dân, gắn với niềm tin, đạo đức và văn hóa số. Trong xã hội số, công dân số không chỉ là người thụ hưởng mà là chủ thể tham gia kiến tạo chính sách. Chính quyền không chỉ là cơ quan quản lý mà là nhà cung cấp dịch vụ công dựa trên dữ liệu. Cộng đồng số trở thành một không gian xã hội mới song song và gắn kết với không gian vật lý.

“Kinh tế số và xã hội số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà là câu chuyện của tái cấu trúc phát triển, tái thiết niềm tin và tái định vị vai trò nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong kỷ nguyên số. Với dữ liệu làm nền tảng, nền tảng số làm động lực, thể chế làm dẫn dắt và con người làm trung tâm, chúng ta có đủ điều kiện để chuyển đổi thành công mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng cuộc sống, xã hội”, người đứng đầu Bộ KH&CN nhấn mạnh.