Sau ‘bỏ sổ hộ khẩu’ là gì?

Lưu Minh Sang Giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM

Liệu tiếp theo chúng ta có lộ trình dỡ bỏ những rào cản dẫn đến sự khác biệt về quyền lợi giữa các đối tượng thường trú và tạm trú?

 - Cùng với cải cách thủ tục hành chính xung quanh cuốn sổ hộ khẩu, liệu tiếp theo chúng ta có lộ trình dỡ bỏ những rào cản dẫn đến sự khác biệt về quyền lợi giữa các đối tượng thường trú và tạm trú?

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 112/NQ-CP về đơn giản hoá thủ tục hành chính liên quan đến quản lý dân cư thuộc chức năng của Bộ Công an. Trong đó, nội dung được quan tâm nhất là việc bãi bỏ hình thức quản lý dân cư đăng ký thường trú bằng “sổ hộ khẩu” và thay thế bằng hình thức quản lý thông qua mã số định danh cá nhân.

Đông đảo người dân bày tỏ sự ủng hộ nhưng cũng có không ít lo lắng, băn khoăn. Sáng ngày 7/11, Bộ Công an đã có buổi họp báo để đưa ra những thông tin chính thức.

Với ý kiến của lãnh đạo Bộ này, “bỏ sổ hộ khẩu” thật ra là sự thay đổi phương tiện quản lý dân cư theo hướng hiện đại hơn, áp dụng tiến bộ công nghệ, và chưa tiến hành ngay mà dự kiến đến năm 2020. Điều này không đồng nghĩa với sự nới lỏng hoặc bãi bỏ hoạt động quản lý dân cư theo chế độ hộ khẩu như nhiều người hình dung ban đầu.

Có thể nói đây là một bước tiến lớn, đáng ghi nhận trong hoạt động quản lý dân cư, từ phương thức thủ công, cơ học, máy móc sang chiều hướng linh động, hiện đại và khoa học hơn. Theo đó, những rườm rà, rắc rối về các loại giấy tờ liên quan, nạn quan liêu, cửa quyền “ký sinh” theo hộ khẩu sẽ dần được giảm bớt. Dù chưa biết kết quả sẽ ra sao, nhưng trước mắt, chỉ cần thủ tục hành chính “bớt hành”, dân đã đủ lý do để mừng.

Ở một khía cạnh khác, đây là một bước tất yếu trong lộ trình xây dựng Chính phủ điện tử, vốn gắn bó chặt chẽ với cải cách thủ tục hành chính.

{keywords}
Ảnh minh họa: Phạm Hải

Tuy nhiên, chắc hẳn rằng cải cách hành chính không đơn thuần là việc bỏ đi, loại ra một hay một vài giấy tờ nào đó. Nó chỉ có thể đi đến cái đích là đem đến sự tiện lợi, bảo đảm quyền của người dân khi đồng hành với đó là sự đổi mới thực sự trong tư duy quản lý.

Trong trường hợp này cũng vậy. Dư luận quá phấn khích với thông tin bỏ đi một loại giấy tờ mang cho họ quá nhiều phiền phức nhưng lại quên rằng, sổ hộ khẩu thật sự không tạo nên điều đó. Sổ hộ khẩu đơn thuần chỉ là một công cụ biểu hiện cho một lối tư duy quản lý dân cư lạc hậu. Gốc của vấn đề nằm ở cách các cơ quan công lực gán ghép và đồng nhất công cụ quản lý dân cư với điều kiện để người dân thực hiện quyền. Vì thế, sổ hộ khẩu từ vai trò là công cụ quản lý dân cư, đảm bảo quyền cư trú lại trở thành rào cản tiếp cận quyền của người dân.

Do vậy, một vấn đề nhiều người đặt ra là, cùng với cải cách thủ tục hành chính xung quanh cuốn sổ hộ khẩu, liệu tiếp theo chúng ta có lộ trình dỡ bỏ những rào cản dẫn đến sự khác biệt về quyền lợi giữa các đối tượng thường trú và tạm trú? Như trong một bài báo năm 2016, PGS-TS Võ Trí Hảo, người nhiều năm trăn trở với vấn đề bỏ sổ hộ khẩu, từng phân tích: “Cần phân biệt rõ khái niệm hộ khẩu là gì. Theo đó, có hai khía cạnh. Khía cạnh thứ nhất là để quản lý cư trú, khía cạnh thứ hai là gắn hộ khẩu với những quyền lợi được hưởng tại địa phương nơi sinh sống. Theo tôi, ở khía cạnh thứ hai mới đáng phản đối.” Do đó theo ông Hảo: “Bỏ ở đây là bỏ hộ khẩu theo khía cạnh thứ hai chứ không phải bỏ quản lý cư trú, vì như bỏ quản lý cư trú thì biết người dân sống ở đâu”[1].

Quản lý dân cư là hoạt động tất yếu của nhà nước, song nó phải được vận hành trên nền tảng tư duy tôn trọng và bảo đảm quyền của người dân. Dữ liệu quản lý dân cư giúp cho nhà nước xây dựng tầm nhìn, chiến lược và hoạt động nhằm bảo đảm tối đa quyền của công dân. Đây nên được xem là là tôn chỉ để lựa chọn phương thức quản lý và áp dụng vào hoạt động cải cách.

Hơn nữa, cải cách phải được thực hiện một cách đồng bộ, cả về mặt con người lẫn hệ thống quy định.

Về mặt con người, cần phải có sự thống nhất trong đội ngũ công chức thừa hành về tinh thần của cải cách. Thực trạng cho thấy, nếu Trung ương chỉ đạo, nhưng địa phương "bình chân như vại" thì doanh – dân chịu khổ.

Về mặt hệ thống quy định, số lượng thủ tục hành chính có liên quan đến sổ hộ khẩu hiện nay vô cùng lớn. Nó dường như gắn trọn với vòng đời một con người, từ khi sinh ra đến khi ra đi. Từ thủ tục đăng ký khai sinh, khai tử, kết hôn, tình trạng hôn nhân, giám hộ, hộ tịch, nuôi con nuôi, chứng thực di chúc, xác nhận hộ nghèo, dạy nghề cho người nghèo, hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp xã hội, xác nhận học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn để được vay vốn tín dụng, chứng thực hợp đồng thế chấp, hồ sơ đề nghị kinh phí mai táng...

“Bỏ sổ hộ khẩu” sẽ kéo theo yêu cầu buộc phải rà soát và sửa đổi hàng loạt các quy định có liên quan. Vì nếu không có sự đồng bộ trong cách thức triển khai, hậu quả xã hội sẽ khó lường, có nguy cơ khiến người dân từ trạng thái "khó tiếp cận quyền" thành "không tiếp cận" được quyền, vì thiếu hộ khẩu.

Hy vọng với quyết tâm cao độ, Chính phủ sẽ có được tầm nhìn dài hạn và có lộ trình hợp lý trong việc thực thi chính sách hợp lòng dân.

Lưu Minh Sang, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM


Cuộc khảo sát do Ngân hàng thế giới và Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam thực hiện tại 5 tỉnh, thành phố là Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Bình Dương và Đắk Nông công bố ngày 16/6/2016 đã cho thấy, có ít nhất 5,6 triệu người không có hộ khẩu thường trú ở nơi cư trú, trong đó tỉ lệ ở TP.HCM lên tới 36% dân cư, còn tại Hà Nội là 18%. 70% người dân được khảo sát cho rằng, cuốn sổ này làm hạn chế quyền lợi, khiến họ không bình đẳng với người có hộ khẩu thường trú và tạo cơ sở cho tiêu cực, tham nhũng.

Sổ hộ khẩu xa lạ với nhiều quốc gia tiên tiến, VTV.vn,17/06/2016.

---------
[1] Bao giờ mới ‘khai tử’ được hộ khẩu?, Báo điện tử PL.TPHCM, 27/11/2016.

Bỏ sổ hộ khẩu, có bỏ được tệ cửa quyền, nhũng nhiễu?

Bỏ sổ hộ khẩu, có bỏ được tệ cửa quyền, nhũng nhiễu?

Bỏ sổ hộ khẩu, để thay việc quản lý con người bằng mã số định danh là bước đi tất yếu trong quá trình đổi mới phương thức quản trị xã hội, đã bắt nguồn từ 10 năm trước.

Bỏ sổ hộ khẩu: Giao dịch hành chính rồi cũng qua smartphone

Bỏ sổ hộ khẩu: Giao dịch hành chính rồi cũng qua smartphone

Khi bỏ sổ hộ khẩu, sẽ có những thủ tục mà dân chỉ cần ngồi tại nhà, vào mạng internet với smartphone để giao dịch với Nhà nước, Thượng tá Trần Hồng Phú, Phó Cục trưởng Cục C72 phân tích.  

Sẽ hết bị hành hạ vì cuốn hộ khẩu quyền lực

Sẽ hết bị hành hạ vì cuốn hộ khẩu quyền lực

Sẽ còn rất nhiều điều cần thời gian để thực hiện. Nhưng có lẽ với những người từng bị “hành hạ” bởi hộ khẩu, đó là sự chờ đợi đáng giá.

Nhà nước bây giờ phải đến với dân

Nhà nước bây giờ phải đến với dân

Nếu ngày xưa, người dân phải tìm đến Nhà nước thì bây giờ, Nhà nước phải đến với dân- các diễn giả chia sẻ về nền công vụ liêm chính, xung lực phát triển quốc gia trong Bàn tròn trực tuyến.

Con người liêm chính thúc đẩy nền hành chính phục vụ

Con người liêm chính thúc đẩy nền hành chính phục vụ

Ở phần 2 của bàn tròn về kỷ cương hành chính và chống tham nhũng, các diễn giả nhận định, con người liêm chính mới thúc đẩy nền hành chính phục vụ.

tin nổi bật

Báo chí phải trở thành tổ chức công nghệ

Cách đây hơn 20 năm, nhiều tổng biên tập vô cùng tự hào về việc máy in còn đang chạy, hàng chục đầu mối đã ngồi ăn bánh mì để đợi lấy báo đi rao bán.

Đổi mới con người ở vùng đất là mặt tiền quốc gia

Cần nhìn thẳng vào sự thật là khu vực đẹp nhất của đất nước, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng lại có nhiều chỉ số phát triển thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Tiếng chuông cảnh báo sau chuyện đình chỉ hoạt động của một sở

Hôm qua, một câu chuyện hy hữu được báo chí đưa tin: Sở Nội vụ bị tạm đình chỉ hoạt động 1 tháng vì chưa đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Truyền thông là chức năng của chính quyền

Khi các cấp chính quyền chủ động phối hợp truyền thông với các cơ quan báo chí sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho việc làm chủ tình hình trong bối cảnh hiện nay.

Cơ hội của Việt Nam trước vòng cải cách mở cửa mới của Trung Quốc

Bản thân mỗi nước đều đang hướng đến phát triển chất lượng cao. Trong giai đoạn trước, điểm tăng trưởng của quan hệ Việt - Trung là thương mại, thầu khoán công trình. Hiện nay và sắp tới điểm tăng trưởng mới của quan hệ Việt - Trung sẽ là gì?

Những thông điệp về trái phiếu doanh nghiệp

Có một điểm cần nhấn mạnh: tuyệt đại đa số trái phiếu doanh nghiệp là có tài sản đảm bảo hoặc được bảo đảm bởi các tổ chức tín dụng.

Việt Nam sẽ vượt bẫy thu nhập trung bình theo cách nào

Việt Nam nỗ lực trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vào năm 2035 và 2045. Tuy nhiên, chúng ta phải vượt qua thách thức không hề nhẹ, nhất là về thể chế.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà lãnh đạo cải cách tâm huyết

Thủ Tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo đi tiên phong trong thực hiện cải cách và hội nhập của đất nước ta. Ông đã dũng cảm thực hiện những quyết định đột phá tầm chiến lược để đưa đất nước đi lên.

Tầm nhìn quốc gia Qatar qua lăng kính World Cup

Qatar đã làm nên lịch sử khi lần đầu tiên đưa sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất trên toàn cầu đến Thế giới Ả Rập và Hồi giáo.

Ông Sáu Dân và đổi mới thể chế

Ngày 9/8/1995, trước Đại hội Đảng lần thứ 8, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gửi một bức thư tâm huyết cho Bộ Chính trị nêu quan điểm, tư tưởng, khuyến nghị và cảnh báo về một số vấn đề có tầm chiến lược đối với đất nước vào thời điểm lịch sử đó.

‘Ý Đảng, lòng Dân’

Hôm qua, một người bạn của tôi thông báo, chị đã không rút trước hạn món tiền gửi ngân hàng đang được kiểm soát đặc biệt. Tôi biết, tâm lý chị cũng khá cồn cào vì chị liên tục hỏi ý kiến của tôi trong cả tuần trước.

Nhà lãnh đạo dám chịu trách nhiệm “phá rào”

“Sử học không nên chỉ đánh giá một con người xem họ đạt đến đỉnh cao nào mà còn phải xem khi họ nằm xuống, đã có bao nhiêu dòng nước mắt”.

Nhà giáo là nhân tố cốt lõi quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục

Bộ trưởng GĐ-ĐT Nguyễn Kim Sơn bày tỏ, nhà giáo là nguồn lực quan trọng nhất của ngành. Đầu tư cho nhà giáo chính là yếu tố nền tảng của nền tảng, quyết định đến chất lượng và sự thành công của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Hỏi là việc đầu tiên của học

Thời 4.0 hỏi là việc đầu tiên của sự học. Thực tế cho thấy, có những câu hỏi làm thay đổi thế giới

Một sáng kiến cho trái phiếu doanh nghiệp

Đang có nhiều ý tưởng mới mẻ hiến kế cho vấn đề trái phiếu doanh nghiệp, nhưng vấn đề là nguồn “tiền tươi thóc thật” ở đâu ra và ai sẽ là người thực hiện để đảm bảo hiệu quả? Tuần Việt Nam xin giới tiệu ý tưởng của chuyên gia Phạm Xuân Hòe.