Tiệc đại gia nghìn đô và bữa cỗ quê

Chỉ khi cơ hội về giáo dục, luật pháp, sự lựa chọn cá nhân, quyền con người, được phân chia công bằng, thì lúc đó con số GDP mới thực sự có giá trị.

 - Chỉ khi cơ hội về giáo dục, luật pháp, sự lựa chọn cá nhân, quyền con người, được phân chia công bằng, môi trường được đảm bảo, thì lúc đó con số GDP – tăng trưởng kinh tế mới thực sự có giá trị.

Có hai con số cần song hành tại một quốc gia khi nói về phát triển trong thế kỷ 21.

GDP (Gross Domestic Product) là tổng sản phẩm nội địa. GDP là giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong một quốc gia trong một năm. Còn SPI (Social Progress Index) là chỉ số phát triển xã hội bao gồm nhu cầu cơ bản của con người, nền tảng của cuộc sống (well-being) và cơ hội.

Tuần trước, tôi tới thăm một người quen thuộc hàng đại gia, và tận mắt chứng kiến cuộc sống giàu sang choáng ngợp, với chiếc xe Lexus đời mới nhất, nhà cửa chỉ còn thiếu dát vàng bên trong, một bữa ăn tối chi cả nghìn đô la (tương đương hơn 20 triệu VNĐ) cho vài người.

Ngay hôm sau, về quê dịp Thanh minh viếng mộ cha mẹ, mấy chục anh chị em và các cháu quây quần quanh mâm cỗ xì xụp với chi phí hơn 2 triệu, dù ở quê cũng thuộc hàng kha khá. Mới thấy GDP của đại gia Hà Nội và người ở quê khác nhau xa vời.

Vừa cách đây vài hôm, ngồi đợi người bạn ở đường Lý Thái Tổ, tôi chụp vài bức ảnh tương phản  chuyện người giàu người nghèo Prada và người bán hàng rong. Nhìn những hình ảnh đó, có ai tự hỏi, liệu GDP cao, nhưng cơ hội về phát triển có bình đẳng giữa lớp người lam lũ ngoài phố và nhóm đeo túi vài chục ngàn đô?

{keywords}
Ảnh: Hiệu Minh

Trong cuộc hội thảo ngày 26/3/2015 tại World Bank (Hoa Kỳ), ông Michael Green, Tổng Giám đốc tổ chức phi chính phủ Social Progress Imperative, nơi đưa ra chỉ số SPI, đã đặt câu hỏi “When does economic growth lead to social progress? – Khi nào tăng trưởng kinh tế dẫn đến tiến bộ xã hội”.

Nhóm của ông đã phát triển những chỉ số nhằm đưa ra những khiếm khuyết đằng sau dữ liệu GDP mà các nhà kinh tế và chính trị gia thường dùng để nói về một quốc gia. Mục đích chính là chỉ ra, ngoài GDP còn cần những thông số về đánh giá xã hội và sự đáp ứng của GDP đối với nhu cầu của dân chúng trong cùng một mặt bằng.

Theo ông, đã đến lúc cần đánh giá lại GDP theo một cách khác để đo độ tăng trưởng. GDP theo nghĩa hạn hẹp chỉ là số USD trên đầu người hàng năm được chia đều. Theo đó, chẳng hạn thu nhập của một đại gia ăn một bữa 1.000USD và một đại gia đình trong bữa cỗ 100 USD như tôi đề cập ở đầu bài viết, đều được cộng vào và chia trung bình.

Tại nhiều cuộc tổng kết, người ta vẫn đang  thi nhau kể công GDP đang giúp đất nước cất cánh mà quên đi rằng, còn một số lượng không nhỏ dân chúng không được thụ hưởng con số GDP ấn tượng kia. Cho tới nhiều năm qua, con số GDP tròn trĩnh đã bỏ qua sự công bằng, nhất là sự công bằng về cơ hội của mọi người có được chia đều những gì mà GDP cao mang lại như giáo dục, y tế, giao thông, kiến trúc, các công trình công cộng…

Vậy chỉ số phát triển xã hội SPI được đưa ra nhằm “đo lường” cuộc sống của dân, nhất là kết quả về tiến bộ xã hội và môi trường, được thể hiện như thế nào? SPI bao gồm 3 yếu tố: Nhu cầu cơ bản của con người, Nền tảng của cuộc sống (well-being) và Cơ hội.

{keywords}

Social Progress Index có ba thành phần. Ảnh: SPI Web

Basic Human Needs - Nhu cầu cơ bản: dinh dưỡng và y tế; nước sạch và vệ sinh; nơi ở; và an toàn cá nhân.

Foundation of Well-being - Nền tảng cuộc sống: Tiếp cận tri thức cơ bản; tiếp cận thông tin và truyền thông; chăm sóc sức khỏe và thể lực; Tính bền vững của hệ sinh thái.

Opportunity – Cơ hội: Quyền cá nhân, Tự do và lựa chọn cá nhân; lòng vị tha và tham gia cộng đồng, tiếp cận giáo dục tiên tiến.

Con số “cứng nhắc” GDP dù ấn tượng cũng chưa nói hết được sự phát triển xã hội mang tính chiều sâu cho tới khi các nhà xã hội học đo được con số “phát triển mềm” của quốc gia.

Theo bảng SPI 2015 của các quốc gia, Việt Nam chưa có thông số đầy đủ trong bảng. Với các chỉ số đã được thống kê, thì Nhu cầu cơ bản đạt 74 điểm, còn Cơ hội đạt 36 điểm (so với đầu bảng là Na Uy đạt gần 82 điểm), chỉ cao hơn Iran và một số nước châu Phi.

Sự liên quan mật thiết giữa GDP và SPI, kinh tế tăng trưởng và phát triển xã hội, như New Zealand hay Thụy Điển và các nước Bắc Âu đang đứng đầu danh sách cả hai thông số, mới nói lên thế nào là quốc gia phát triển.

Anh, Thụy Điển, Đức có SPI cao hơn hẳn Hoa Kỳ (đứng thứ 16) trong khi GDP của quốc gia này gần như đầu bảng. Singapore có GDP cao gần nhất thế giới nhưng nếu đánh giá SPI chưa chắc đã đạt kết quả cao, do sự lựa chọn cách thức phát triển của nước này vẫn còn nhiều tranh cãi.

GDP có thể phát triển rất nhanh, nhưng SPI cần nhiều thời gian hơn. Nền tảng của SPI cao chính là thể chế chính trị minh bạch, luật pháp nghiêm minh, công bằng về cơ hội, quyền con người được đảm bảo.

Hiện nay giữa các nước có nền kinh tế đang lên, Paraguay là quốc gia đầu tiên đưa SPI vào trong kế hoạch phát triển. Tương tự, Brazil cũng tìm cách đưa con số quan trọng này vào các báo cáo kinh tế và xã hội.

Như ông Michael Green kết luận trong hội thảo của World Bank: “GDP là tốt, nhưng không nói hết toàn bộ câu chuyện phía sau. GDP không phải là mục tiêu cuối cùng. Cần có thêm sự lựa chọn, cơ hội phát triển”.

Nghĩ về người ăn bữa cỗ Thanh minh ở làng quê Ninh Bình và những vị khách của bữa tiệc của đại gia ở Hà Nội, nhìn chị bán hàng rong trên phố Lý Thái Tổ và khách hàng xịn mua túi Prada sang trọng cách đó vài mét, nếu lấy GDP chia đều cho họ, có thể được một con số thuần túy toán học rất hay cho các báo cáo.

Tuy nhiên, chỉ khi cơ hội về giáo dục, về luật pháp, sự lựa chọn cá nhân, về quyền con người, được phân chia công bằng, môi trường được đảm bảo, nghĩa là SPI cũng tăng, thì lúc đó con số GDP – tăng trưởng kinh tế mới thực sự có giá trị.

Hiệu Minh

 

tin nổi bật

Đưa cán bộ đi nước ngoài: Khát vọng học thành tài trong thời đại 4.0

Kết luận 39 có đề cập tới việc bồi dưỡng cán bộ về khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đây là chủ trương rất đúng và trúng.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Minh Trị Thiên Hoàng với quyết tâm canh tân nước Nhật, học bên ngoài để vươn lên

Minh Trị Thiên Hoàng (1852-1912) trị vì từ năm 1867 cho đến khi qua đời. Ông được coi là một minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Vị vua cải trang làm thợ ở Hà Lan để học đóng tàu

Mỗi quốc gia có con đường riêng để phát triển, đi lên. Tuy nhiên, lịch sử nhân loại đã cho thấy trong quá trình phát triển “riêng” của từng quốc gia, dường như có một điểm “chung“ cho các nước…

Hơi thở hiện đại và cảm hứng giá trị bền vững từ ly cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới

Vừa là lựa chọn lý tưởng và tiện lợi để thưởng thức cà phê cao cấp ngay tại nhà, cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới vừa là một lời gợi mở từ Nestlé và Starbucks về xu hướng tiêu dùng sản phẩm cà phê bền vững, hạn chế tác động môi trường.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.

Bóng dáng Trung Quốc trong thảm họa kinh tế của Sri Lanka

Sri Lanka trải qua cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất 7 thập kỷ qua, khi Tổng thống bỏ đi lánh nạn giữa làn sóng biểu tình chống đối và gửi email xin từ chức từ nước ngoài, buộc quốc hội phải bầu người thay thế.

Điện đàm lãnh đạo Mỹ - Trung: Nỗ lực tìm kiếm thỏa hiệp giữa những bất đồng

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây đã có cuộc thảo luận lần thứ 5 trong nhiệm kỳ lãnh đạo dưới hình thức điện đàm.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Trung Quốc thay đổi chính sách đối ngoại, hướng mạnh tới châu Phi

Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu có nhiều bước lùi trong thời gian qua, Trung Quốc đang hướng sự chú ý tới châu Phi, nơi họ đang có quan hệ thương mại thân thiết với nhiều quốc gia.

Sao cứ để người bị kỷ luật rao giảng đạo đức

Trong hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết Trung ương 5 (khóa 13) vừa qua, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương có những phát biểu mang tính định hướng rất quyết liệt.

Từ Vị Xuyên đến nghĩa trang Trường Sơn: Chiếc xe lăn Bộ trưởng trao cho thương binh

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng lặng lẽ cắm nén hương lên bàn thờ các anh hùng liệt sỹ ở nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn.

Một thời chảo lửa túi bom, nay dựng đền thờ chung, làm giỗ tập thể

Đến Quảng Trị trong cái nắng cháy da cháy thịt, sự khốc liệt của chiến tranh đã ngấm sâu vào lòng đất thiêng, hiện hình qua từng nhành cây, ngọn cỏ, qua tấm bia chứng tích hay ghi danh liệt sĩ.