Sự bùng nổ của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang giúp nâng cao độ chính xác và tốc độ trong phân tích thị trường thị trường nông sản vốn có tính bất ổn cao do phụ thuộc vào biến động thời tiết, dịch bệnh và các cú sốc chính trị - môi trường.
Từ kho dữ liệu còn phân mảnh...
Tại hội thảo khoa học về chuyển đổi số nông thôn vừa diễn ra mới đây tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định, hệ thống dữ liệu số liên quan đến nông nghiệp, nông sản Việt Nam đang ngày càng phong phú. Từ dữ liệu đất đai, khí tượng thủy văn đến dữ liệu về giống cây trồng, vật nuôi, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử… đều đã hình thành những "dấu vết số" quan trọng.
Tuy nhiên, một thực tế đáng suy ngẫm là sự gia tăng nhanh chóng về số lượng dữ liệu chưa đồng nghĩa với việc chúng đã trở thành nguồn lực phát triển thực thụ.
Ông Trần Hồng Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số - Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam, thẳng thắn nhìn nhận: “Vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở chỗ thiếu dữ liệu, mà ở việc các nhóm dữ liệu này còn tồn tại rời rạc, thiếu chuẩn chung và thiếu cơ chế chia sẻ”.
Hiện nay, dữ liệu vẫn đang bị phân mảnh theo ngành và cấp quản lý. Mỗi đơn vị xây dựng một hệ thống riêng, khiến việc kết nối, phân tích liên ngành để đưa ra những dự báo thị trường chính xác trở nên vô cùng khó khăn. Phần lớn dữ liệu vẫn tồn tại dưới dạng thô hoặc trong các hệ thống đóng, chưa được “dịch” thành những thông tin dễ hiểu để nông dân và hợp tác xã có thể ra quyết định sản xuất - kinh doanh cụ thể.
Dữ liệu chủ yếu phục vụ báo cáo hành chính thay vì đặt nhu cầu khai thác của người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm. Chính sự thiếu kết nối này đã khiến dữ liệu chưa thể chuyển hóa thành tri thức hay các khuyến nghị ứng dụng sát sườn cho sản xuất.
... đến công cụ dự báo và tối ưu hóa sản xuất
Dù còn nhiều rào cản, nhưng không thể phủ nhận vai trò then chốt của dữ liệu số trong việc hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại. Việc khai thác dữ liệu về thời tiết, sinh trưởng và thị trường cho phép tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí đầu vào và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đặc biệt, trong khâu phân tích và dự báo, các “dấu vết số” từ sàn thương mại điện tử, dữ liệu logistics và truy xuất nguồn gốc... đang tạo ra bức tranh rõ nét về nhu cầu thị trường.
“Khi các cơ sở dữ liệu được tích hợp và phân tích, cơ quan quản lý có thể theo dõi sát diễn biến cung - cầu nông sản, từ đó hoạch định chính sách chính xác, kịp thời và có cơ sở khoa học hơn”, ông Quỳnh nhấn mạnh.
Khi được tiếp cận với các dịch vụ phân tích và dự báo, người nông dân sẽ không còn phải dựa dẫm hoàn toàn vào kinh nghiệm truyền thống hay những thông tin phi chính thức. Họ có thể chủ động chọn loại cây trồng, thời điểm xuống giống và phương thức tiêu thụ phù hợp nhất với tín hiệu từ thị trường. Đây chính là cách dữ liệu số trao quyền cho người sản xuất, giúp họ thoát khỏi vòng luẩn quẩn của sự thiếu hụt thông tin.
Xây dựng không gian dữ liệu cho nông sản
Ông Quỳnh khuyến nghị, trong giai đoạn tới, cần xây dựng một kiến trúc dữ liệu nông nghiệp thống nhất, bảo đảm thông suốt từ trung ương đến địa phương. Đáng chú ý là định hướng hình thành các “không gian dữ liệu nông nghiệp” theo vùng và theo các chuỗi giá trị cốt lõi như lúa gạo, trái cây, thủy sản. Tại đây, dữ liệu đất đai, khí hậu sẽ được tích hợp cùng dữ liệu chế biến, logistics và thị trường… để phục vụ trực tiếp cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc phát triển các nền tảng dùng chung với giao diện đơn giản, chi phí thấp cho cấp xã và hợp tác xã là vô cùng cần thiết. Các nền tảng này sẽ tập trung vào những chức năng thiết yếu nhất: quản trị sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thương mại điện tử.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ, con người mới là yếu tố quyết định. Ông Quỳnh lưu ý: “Cần tăng cường đào tạo kỹ năng khai thác và sử dụng dữ liệu cho cán bộ cơ sở, hợp tác xã và nông dân; gắn đào tạo với các mô hình sản xuất, kinh doanh cụ thể để nâng cao tính ứng dụng”.
Cũng theo ông Quỳnh, việc thúc đẩy xã hội hóa, khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển dịch vụ phân tích, dự báo dựa trên dữ liệu sẽ là đòn bẩy quan trọng. Khi dữ liệu minh bạch và đáng tin cậy trở thành nền tảng, nông sản Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị quốc tế mà còn có thể làm chủ “cuộc chơi” dựa trên những dự báo thông minh và chính xác.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, việc thiếu hụt thông tin thị trường xuất khẩu đang là "điểm nghẽn" lớn của nông sản Việt. Ứng dụng công nghệ AI là bước đột phá giúp doanh nghiệp phân tích, dự báo chính xác nhu cầu quốc tế.
Ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) dự báo thị trường nông sản với độ chính xác trên 92% được xem là giải pháp đột phá, giúp nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp gỡ “điểm nghẽn” mù mờ thông tin cung - cầu.
.svg){kind=icon}
