Bộ trưởng, Chủ tịch tỉnh có nên là đại biểu Quốc hội?

Bộ trưởng, Chủ tịch UBND tỉnh có nên là ĐBQH và đại biểu chuyên trách còn có ý kiến khác nhau. Tây thế nào và ta nên như thế nào là một số điểm cần làm rõ thêm.

Thảo luận tại tổ QH về dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Tổ chức QH ngày 29/10 vừa qua, Bộ trưởng TN&MT Trần Hồng Hà cho rằng, đã đến lúc xem lại số lượng ĐB chuyên trách. Băn khoăn "Phải chăng cứ bộ trưởng, chủ tịch tỉnh phải là ĐBQH", ông cũng bày tỏ muốn chuyển ghế QH cho ĐB chuyên trách để QH tăng số ĐB chuyên trách không chỉ lên 35% mà 50-60%. 

Giải thích rõ hơn với báo chí sau đó, Bộ trưởng cho rằng: “Như tôi là Bộ trưởng không nhất thiết là ĐBQH mà vẫn có thể đảm đương trách nhiệm thuộc thẩm quyền từ trước đến nay”.

Trong thực tế, từ nhiều năm nay, QH là một trong các cơ quan nhà nước có nhiều thay đổi tích cực về tổ chức và hoạt động nằm trong tiến trình đổi mới chung của đất nước.

Đáng chú ý là những thay đổi về tăng số lượng ĐBQH chuyên trách, giảm số lượng thành viên Chính phủ đồng thời là ĐBQH, tăng số lượng ĐB không phải là đảng viên, tăng các cơ quan, tổ chức giúp việc, tăng cường hiệu quả của công tác giám sát tối cao…

Bộ trưởng, Chủ tịch UBND tỉnh có nên là ĐBQH và ĐB chuyên trách có vẻ như là một số ít vấn đề còn có ý kiến khác nhau.

Vậy thực chất ra sao, tây thế nào và ta nên như thế nào là một số điểm cần làm rõ thêm.

Hai hệ thống

Đối với đa phần các nước, đây lại là vấn đề đơn giản, ăn theo tính chất của hệ thống tổ chức nhà nước. Về nguyên tắc, trên thế giới chỉ có 2 hệ thống, đó là hệ thống tổng thống chế và hệ thống đại nghị chế.

{keywords}
Ảnh: Minh Đạt

Trong hệ thống tổng thống chế mà điển hình là Mỹ, các nước áp dụng theo như Hàn Quốc, Brazil, Philippines… thì có sự tách bạch rõ giữa 2 nhánh quyền lực nhà nước là lập pháp và hành pháp. Vận dụng vào vấn đề nhân sự có nghĩa là người của hành pháp như bộ trưởng không thể là nghị sỹ được.

Như vậy, trong hệ thống này, tổng thống, bộ trưởng không tham gia nghị viện, không là nghị sỹ. Những dự án luật, chính sách do chính phủ trình nghị viện sẽ được các nghị sỹ thuộc đảng của tổng thống thuyết minh, giải trình và bảo vệ để cố gắng được thông qua.

Trong khi đó, hệ thống đại nghị chế mà điển hình là Anh, Đức, Nhật áp dụng theo… lại có sự kết hợp chặt chẽ giữa lập pháp và hành pháp. Thủ tướng và đa số bộ trưởng đồng thời là nghị sỹ.

Thậm chí, nhiều bộ liên bang ví dụ của CHLB Đức không chỉ bộ trưởng là nghị sỹ, mà còn có 1 hoặc 2 quốc vụ khanh nghị viện, tức 2 thứ trưởng của bộ chịu trách nhiệm thay bộ trưởng thường xuyên quan hệ với nghị viện và đương nhiên 2 vị này cũng là nghị sỹ. Hệ thống này có phần thuận hơn so với hệ thống tổng thống chế khi nghị viện thông qua luật và các chính sách khác vì đa số nghị sỹ là đảng viên của đảng hoặc liên minh đảng cầm quyền.

Cả 2 hệ thống này đều giống nhau ở việc tổ chức ra các nhóm nghị sỹ theo đảng phái. Có bao nhiêu đảng có đại diện là nghị sỹ trong nghị viện thì về cơ bản sẽ có bấy nhiêu nhóm đảng phái trong nghị viện.

Tại nghị trường các nước, chủ yếu tổ chức theo đảng phái, đó là nhóm các nghị sỹ của cùng một đảng. Gần như đã có sự phân công trong nội bộ từng nhóm này: ai phụ trách mảng nội dung gì, lúc cần phát biểu ra sao… Cho nên, có những phiên họp nghị viện rất vắng vì tại phiên đó không có sự tranh luận giữa các nhóm nghị sỹ về những nội dung nhất định và đặc biệt là không có sự biểu quyết thông qua luật hoặc chính sách.

Không họp trong trường hợp này cũng không nghiêm trọng. Nhưng sẽ khác hẳn khi tại phiên họp có biểu quyết. Lúc này là lúc đảng cần sự có mặt của nghị sỹ đảng mình và biểu quyết theo phương án đảng đã đưa ra từ trước. Cho nên, ở nghị viện các nước, nghị sỹ nào đó không phát biểu cũng không sao.

Thậm chí cứ cố phát biểu mà lại mâu thuẫn với đường lối của đảng mình là có chuyện. Thường trong trường hợp này sẽ có câu chuyện tuyên bố rời khỏi đảng mà mình là đảng viên, để trở thành nghị sỹ độc lập.

Hệ thống đặc thù

So sánh với ta thì xem ra ta không giống hệ thống nào, không phải tổng thống chế, cũng chẳng phải đại nghị chế, mà có lẽ là hệ thống đặc thù, tức “đặc thù Việt Nam". Đã đặc thù như vậy thì cũng thấy ngay mọi thứ liên quan tới câu chuyện ĐBQH nước ta là rất đặc thù.

Đặc thù thứ nhất là người làm việc ở bộ máy TƯ về địa phương để được bầu là ĐBQH của địa phương đó. Tính chất đại diện cho cử tri địa phương và đại diện cho cử tri cả nước đã có sự khác nhau khá rõ ở điểm này.

Tiếp đến là sự đặc thù về đoàn ĐBQH theo tỉnh. Dấu ấn đoàn ĐB theo tỉnh hằn rất rõ trong tổ chức và hoạt động của QH. Họp theo đoàn, bàn bạc để thống nhất nhiều vấn đề theo đoàn, phát biểu tại nghị trường… Và chỗ này lộ ra có những vị ĐB trong suốt 5 năm chưa một lần phát biểu ở hội trường. Đây cũng là điểm khác căn bản giữa đại biểu của ta so với nghị sỹ các nước.

ĐB chuyên trách nên như thế nào là phù hợp?

Chuyển sang vấn đề khác là đại biểu chuyên trách nên như thế nào là phù hợp. Hiện tại ĐB chuyên trách chiếm khoảng gần 35% tổng số ĐBQH và dự kiến nâng lên 40%.

Thực ra 40% vẫn còn hơi ít so với nhu cầu công việc của QH và các cơ quan của QH. Mặt khác, câu chuyện chất lượng của ĐB cũng cần được lưu ý để bảo đảm hiệu quả hoạt động của QH.

Cuối cùng là vấn đề bộ trưởng, chủ tịch UBND tỉnh có nên là ĐBQH hay không. Không nên máy móc cho rằng nếu thành viên Chính phủ đồng thời là ĐBQH thì có sự xung đột lợi ích, anh vừa là hành pháp lại vừa là lập pháp, tức là có hiện tượng vừa đá bóng, vừa thổi còi. Nếu vậy rất nhiều nước theo hệ thống đại nghị chế sẽ có sự xung đột lớn vì đa phần thành viên chính phủ đồng thời là nghị sỹ.

Mấy khóa QH gần đây, đã có sự giảm liên tục số lượng bộ trưởng đồng thời là ĐBQH. Giả sử, giảm đến mức tuyệt đối số lượng thành viên Chính phủ tham gia QH, tức là chỉ còn mình người đứng đầu Chính phủ là ĐBQH, thì kịch bản nào sẽ xảy ra khi QH thảo luận để thông qua luật và quyết định các chính sách quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội của đất nước?

Chúng ta cũng giống như các nước, đa phần các dự án luật, chính sách do Chính phủ trình QH xem xét, do đó khi thảo luận tại nghị trường, tại đoàn thì tiếng nói trực tiếp của thành viên Chính phủ với tư cách là ĐBQH là hết sức cần thiết.

Hơn nữa, sự gắn bó giữa hoạch định thể chế, chính sách với thực tiễn sẽ được bảo đảm hơn khi có sự hiện diện của hành pháp, thậm chí của đại diện hành chính địa phương tại QH. Mặt khác, hết sức quan trọng là tiếng nói của ĐB chuyên trách sẽ được hỗ trợ, làm rõ hơn qua tiếng nói từ thực tiễn của đại biểu từ Chính phủ hoặc từ cấp hành chính cấp tỉnh.

Đinh Duy Hòa

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Ông nào không nên ngồi thì nhường người khác vào

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Ông nào không nên ngồi thì nhường người khác vào

Bộ trưởng TN&MT chia sẻ với báo chí về đề xuất ông phát biểu trước QH "Bộ trưởng nhường ghế QH cho ĐB chuyên trách".  

tin nổi bật

Chủ tịch Quốc hội: Ngành Y tế cần sự đồng hành để tháo gỡ những khó khăn

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ: "Ngành y tế cần sự đồng hành, đóng góp chung của xã hội, của Quốc hội, của Chính phủ, các cấp, các ngành để tháo gỡ những khó khăn hiện nay".

Thêm 1.155 tỷ từ kết dư Quỹ bảo hiểm thất nghiệp hỗ trợ người lao động

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý sử dụng khoảng 1.155 tỷ đồng từ kết dư Quỹ bảo hiểm thất nghiệp đến hết năm 2021 để tiếp tục chi trả hỗ trợ người lao động.

'Phần lớn tổ chức tín dụng đen có quan hệ với đối tượng tội phạm hình sự'

Theo Đại tướng Tô Lâm, phần lớn tổ chức tín dụng đen có quan hệ với đối tượng tội phạm hình sự. Khi người dân vay tín dụng đen nếu không thanh toán sẽ bị các đối tượng cướp nhà, tài sản thế chấp.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Ứng xử của văn nghệ sĩ có rất nhiều phiền toái

Theo Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng, thời gian vừa qua cách ứng xử của văn nghệ sĩ có rất nhiều vấn đề phiền toái, không đẹp, phản văn hóa.

Đại biểu hỏi Bộ trưởng suy nghĩ về việc học sinh giỏi trượt tốt nghiệp vì ngủ quên

Cho rằng nhiều vụ việc xảy ra đều nói đúng quy trình nhưng lại có hậu quả như chuyện học sinh giỏi ngủ quên trong kỳ thi vừa qua và bị trượt tốt nghiệp, Đại biểu Quốc hội đề nghị Bộ trưởng VH-TT&DL cho biết suy nghĩ về vấn đề này.

Bộ trưởng Công an: Không ai buộc người dân dùng hộ khẩu vào việc khác, đây là bệnh giấy tờ

Bộ trưởng Công an khẳng định: Không vì hộ khẩu mà các cháu không được đến trường; không ai bắt buộc người dân phải sử dụng hộ khẩu vào việc khác, đây là bệnh giấy tờ.

Bộ trưởng Công an ủng hộ cá cược hợp pháp để tránh cá cược ‘chui’ trên mạng

Bộ trưởng Tô Lâm nêu quan điểm đã có nghị định của Chính phủ về cá cược là phải thực hiện và 'chúng tôi ủng hộ" cần thực hiện để giảm những việc cá cược bất hợp pháp trên mạng.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Lên mạng xã hội phải định danh để phát ngôn có trách nhiệm hơn

Bộ trưởng TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng chia lửa cùng Bộ trưởng Công an trả lời 4 vấn đề, trong đó nhấn mạnh việc lên mạng xã hội không phải là vô danh, phải định danh để các phát ngôn có trách nhiệm hơn.

Bộ Công an đang điều tra vụ bán 30 triệu dữ liệu cá nhân

Bộ trưởng Công an khẳng định, hộ chiếu mẫu mới đúng theo quy định của luật và phù hợp với thông lệ quốc tế và "Bộ Công an là cơ quan chủ trì xin nhận trách nhiệm" về việc một số nước không công nhận hộ chiếu mới.

Nhà thầu nằm im, địa phương không dám làm khiến giải ngân chậm

Trong các nguyên nhân giải ngân đầu tư công chậm có việc giá cả nguyên vật liệu xây dựng tăng cao nên các nhà thầu “nằm im bất động”; thêm vào đó là tình trạng nhiều địa phương có tâm lý không dám làm.

Đã đến lúc cải cách tiền lương, tăng lương cho công chức, y bác sĩ, giáo viên

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục cho rằng, bây giờ phải tập trung thực hiện cải cách tiền lương để giải quyết vấn đề thu nhập cho cán bộ, công chức, viên chức vì chế độ lương nhà nước hiện nay rất thấp.

Bộ trưởng Công an: Điều tra mở rộng hành vi rửa tiền, tội phạm 'tín dụng đen'

Bộ Công an cho biết sẽ xử lý triệt để, nghiêm minh với các vụ án liên quan đến cán bộ thuộc cơ quan nhà nước, doanh nghiệp tiếp tay, cung cấp vốn cho “tín dụng đen” hoạt động.

Phó Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương công nhận liệt sĩ với quân nhân Trần Đình Thi

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Lao động Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Quốc phòng và các cơ quan khẩn trương xem xét đề nghị công nhận liệt sĩ, cấp bằng Tổ quốc ghi công đối với quân nhân Trần Đình Thi.

Bộ Công an sẽ bổ sung nơi sinh vào hộ chiếu mẫu mới

Bộ Công an đang lấy ý kiến của Ủy ban Quốc phòng - an ninh, Ủy ban Pháp luật, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao để sửa đổi mẫu hộ chiếu mới, trong đó bổ sung mục “nơi sinh” trang nhân thân hộ chiếu.

Chủ tịch Quốc hội: Cần dày công hơn trong đánh giá tác động sửa Luật Đất đai

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ TN-MT dày công hơn nữa trong xây dựng báo cáo đánh giá tác động, báo cáo rà soát hệ thống pháp luật liên quan và dự thảo các Nghị định hướng dẫn Luật Đất đai.