Tổ nghề ảnh Lai Xá:

Từ người giúp việc đến ông chủ hiệu ảnh nổi tiếng bên Pháp

Nguyễn Đình Khánh được xem là ông Tổ của nghề nhiếp ảnh làng Lai Xá. Cụ là người từng chụp chân dung cho Tổng thống Pháp và thành công với hàng loạt tiệm ảnh trong nước cũng như ở xứ người.

Nhiếp ảnh - công nghệ do người phương Tây phát minh lại trở thành nghề truyền thống của một làng quê nhỏ ở Đồng bằng Bắc bộ những năm cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Đó là làng Lai Xá, Kim Chung, Hoài Đức, Hà Nội. Chạy xe 15 km từ trung tâm Hà Nội về làng Lai Xá, tôi gặp ông Nguyễn Văn Thắng (SN 1948), Chủ nhiệm CLB nhiếp ảnh Nguyễn Đình Khánh - Hà Nội. Tại đây, câu chuyện về ông Tổ nghề nhiếp ảnh Lai Xá được ông Nguyễn Văn Thắng chia sẻ.

Từ người giúp việc trở thành ông Tổ nghề nhiếp ảnh Lai Xá

Ông Nguyễn Văn Thắng cho biết, tuổi trẻ ông đi bộ đội, không làm nghề chụp ảnh nhưng sớm được cha và ông nội mình, vốn là thợ chụp ảnh chuyên nghiệp, truyền đam mê.

Từ người giúp việc đến ông chủ hiệu ảnh nổi tiếng bên Pháp
Ông Nguyễn Văn Thắng - Chủ nhiệm CLB nhiếp ảnh
Nguyễn Đình Khánh, Hà Nội. Ảnh: Diệu Bình

Nhưng mãi đến năm 2000, khi ông về hưu, niềm đam mê đó mới có cơ hội thành hiện thực. Ông cùng các nghệ nhân trong làng thành lập CLB nhiếp ảnh Nguyễn Đình Khánh và xây dựng bảo tàng nhiếp ảnh làng Lai Xá.

Ông Thắng kể: “Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá có tuổi đời hơn 125 năm. Ông Tổ nghề là cụ Nguyễn Đình Khánh (SN 1874)".

Năm 1890, tròn 16 tuổi, cụ Khánh được người thân giới thiệu đi giúp việc cho hiệu ảnh Du Chương của người Trung Quốc ở phố Hàng Bồ, Hà Nội.

Với tư chất thông minh, nhanh nhẹn, 2 năm sau, cụ Khánh có thể chụp ảnh và làm các công tác hậu kỳ nghề ảnh một cách thành thạo.

Vì thế cụ đã tách ra, tự mở một hiệu ảnh mang tên Khánh Ký trên phố Hàng Da, Hà Nội. Chỉ trong thời gian ngắn, hiệu ảnh này nổi tiếng khắp đất Kinh Kỳ ngày đó".

Từ người giúp việc đến ông chủ hiệu ảnh nổi tiếng bên Pháp
Nhiếp ảnh Nguyễn Đình Khánh chụp cùng các thợ ảnh
của tiệm ảnh Khánh Ký (cụ Khánh Ký đứng ở giữa, trên bậc tâm cấp). Ảnh: Ông Nguyễn Văn Thắng cung cấp

Tiệm ảnh Khánh Ký chuyên về chụp ảnh chân dung. Để phục vụ công việc, ông chủ Khánh đã đưa người làng Lai Xá ra làm cho mình và truyền nghề cho họ, trong đó có ông nội của ông Thắng. 

Theo tài liệu lưu tại Bảo tàng nhiếp ảnh Lai Xá, năm 1911, cụ Nguyễn Đình Khánh sang Pháp. Tại đây, để duy trì cuộc sống, năm 1912, cụ mở hiệu ảnh ở Toulouse cạnh tranh với các tiệm chụp ảnh bản địa.

Nhờ tài năng và sự nhanh nhạy trong kinh doanh nên chỉ sau một thời gian ngắn cửa hiệu này làm ăn phát đạt.

Năm 1913, khi Raymond Poicare trúng cử Tổng thống Pháp, tại lễ nhậm chức, có hàng trăm tay máy chụp, nhưng cụ Khánh Ký đã chụp được một bức ảnh đẹp nhất, được tờ báo Ilustration chọn đưa lên trang bìa. Nhờ đó, cụ Khánh Ký càng nổi tiếng, lượng khách đến cửa hiệu của cụ ngày một đông.

11 năm tha hương nơi xứ người, vào tháng 7/1921, cụ Khánh Ký về Việt Nam trên chiếc tàu thủy mang tên Amral Nielly. 

Chuyến đi này cụ Khánh còn mang theo 400 kg vật liệu về ảnh. Có kinh nghiệm cộng với tiềm lực kinh tế dồi dào từ các tiệm ảnh bên Pháp, cụ tiếp tục mở các tiệm ảnh ở Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định…

 

Năm 1934, cụ Khánh Ký trở lại Pháp, tiếp tục kinh doanh nghề ảnh. Lúc sự nghiệp còn đang dang dở thì cụ Khánh mang trọng bệnh rồi mất ở Paris vào ngày 31/5/1946, thọ 72 tuổi. 

Công nghệ chụp ảnh cổ xưa

Ông Thắng chia sẻ, nhờ cụ Khánh Ký đưa người làng Lai Xá ra học việc, dần dần những thợ chính cũng nối gót cụ, đi khắp các tỉnh thành trong cả nước mở tiệm ảnh. Thậm chí họ còn sang cả nước ngoài mở tiệm và làm ăn khấm khá.

Do nắm bắt bí quyết nghề và biết sở hữu kỹ thuật chụp ảnh điêu luyện, các tay máy làng Lai Xá có thể chụp ảnh trong mọi điều kiện thời tiết mà độ bắt sáng vẫn đều, đẹp. 

Ông Thắng cho biết thêm: "Những năm đầu thế kỷ 20, thợ ảnh Lai Xá đều dùng các máy ảnh gỗ chụp bằng phim kính của hãng Lumière nhập từ Pháp. Phim kính có kích cỡ từ 4x6  đến 18x24. Khách muốn cỡ nào thì thợ dùng cỡ đó".

Theo đó, khi chụp ảnh, người thợ phải chui vào chiếc khăn phủ màu đen phủ trên máy ảnh, căn chỉnh các góc độ, ánh sáng, tư thế và khung hình cho khách. Thợ ảnh sẽ kéo tấm chắn trước ống kính rồi đóng lại ngay.

Những tấm phim kính được quét một lớp thuốc bắt sáng trên một mặt. Tráng phim kính trong buồng tối phải soi đèn. Nếu là phim kính nhạy sáng thì thợ sẽ dùng đèn đỏ, nếu là phim có độ nhạy chậm thì soi đèn xanh để soi xem hình đã hiện đủ chưa trước khi đưa miếng kính vào thuốc hãm.

Sau khi cho vào thuốc hãm, soi phim (chỉnh sửa dưới máy soi lần đầu)... thì ảnh được đưa ra ngoài buồng sáng. Lúc này thợ ngoài buồng sáng sẽ dùng bút lông để chấm sửa những khiếm khuyết trên bức ảnh và trả khách. 

"Thời đó, chưa có công nghệ ảnh màu, ai muốn làm ảnh màu thì thợ ngoài buồng sáng sẽ dùng bút lông, chấm vào nước sau đó chấm vào màu giấy (Tờ giấy nhuộm màu) và tô lên ảnh", Ông Thắng nói.

Từ người giúp việc đến ông chủ hiệu ảnh nổi tiếng bên Pháp
Một bức chân dung chấm sửa màu của thợ ảnh làng Lai Xá.Ảnh: NVCC

Theo ông Thắng, quan trọng nhất trong việc tô màu ảnh này là dùng nước bọt làm chất kết dính. Bất cứ ai làm thợ chấm màu đều biết, sau khi chấm bút vào nước, người thợ sẽ cho đầu bút lông vào miệng. 

Thao tác này vừa giúp đầu bút lông tròn hơn mà chính nước bọt cũng là chất kết dính rất tốt, giúp màu giấy bền và khó trôi hơn.

Từ người giúp việc đến ông chủ hiệu ảnh nổi tiếng bên Pháp
Dụng cụ bút lông, màu giấy để chấm sửa màu ảnh
 của nghệ nhân Lai Xá. Ảnh: Diệu Bình

Những người làm thợ ngoài buồng sáng đều có năng khiếu về hội họa, hình khối mặc dù họ chưa qua trường lớp đào tạo bài bản nào.

Trước đây, chủ yếu thợ chụp trong các studio, vì chụp ảnh ngoài trời thường rất ít. Người ta  tạo ra nhiều loại phông để thỏa mãn thị hiếu và sở thích của khách. 

Cuộc sống hiện đại, máy ảnh phim nhựa rồi đến thế hệ máy ảnh kỹ thuật số dần dần thay thế. Công nghệ làm ảnh cổ xưa của làng Lai Xá giờ chỉ còn lại trong kí ức của những nghệ nhân cao tuổi. 

Chiếc máy ảnh gỗ nằm lặng im trong Bảo tàng nhiếp ảnh của làng Lai Xá như minh chứng cho sức sống bền bỉ của làng nghề truyền thống này, cũng như ghi dấu ấn lịch sử cho quá trình hình thành và phát triển của nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam.

Con trai người chụp ảnh cho vua Khải Định kể ký ức khó phai

Con trai người chụp ảnh cho vua Khải Định kể ký ức khó phai

"Mấy chục năm tôi vẫn không quên được câu chuyện cha kể về đôi vợ chồng trẻ, họ đến bế theo đứa trẻ chụp ảnh gia đình. Đến chụp mà người vợ cứ khóc suốt"...

Diệu Bình

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Cặp đôi thản nhiên làm 'chuyện ấy' trên sân vận động
Cặp đôi thản nhiên làm 'chuyện ấy' trên sân vận động
Sống lạicon  10/10/2018 

Một cặp nam, nữ vừa bị ghi lại cảnh quan hệ ngay trên khán đài của một sân vận động (SVĐ) nổi tiếng ở Brazil.

 
Người đàn ông trong nhà nghỉ và cú lừa của đại gia Bình Định
Người đàn ông trong nhà nghỉ và cú lừa của đại gia Bình Định
Sống lạicon  09/10/2018 

Theo lời Minh, khách tìm đến các cô gái bán hoa đều vì giao dịch “tình - tiền” nhưng có những giao dịch không hề sòng phẳng.

 
Vợ sốc nặng chứng kiến chồng thỏa mãn với búp bê
Vợ sốc nặng chứng kiến chồng thỏa mãn với búp bê
Sống lạicon  09/10/2018 

"Mà nói thẳng và nói thật luôn, bạn muốn hàng Nhật thì sang Nhật mà mua. Ở đây, chỉ có nhập được từ Trung Quốc về thôi”, nhân viên bán hàng đồ chơi tình dục nói.

 
Giúp người khác cầu hôn, chàng trai tá hỏa khi phát hiện cô gái chính là vợ mình
Giúp người khác cầu hôn, chàng trai tá hỏa khi phát hiện cô gái chính là vợ mình
Sống lạicon  08/10/2018 

Người nhạc công tiến đến gây gổ và đánh lộn với tình địch đang định cầu hôn vợ mình.

 
Những điều độc lạ chỉ thấy ở Trung Quốc
Những điều độc lạ chỉ thấy ở Trung Quốc
Sống lạicon  10/10/2018 

“Chúng tôi sẽ không làm những điều này”, đó là suy nghĩ chung của nhiều khách phương Tây khi lần đầu tiên đặt chân tới Trung Quốc. Tại đất nước đông dân nhất thế giới này có nhiều điều đặc biệt khiến khách nước ngoài ngạc nhiên.

 
Dịch vụ thuê trai đẹp đi mua sắm cùng cho bớt cô đơn thu hút khách nữ
Dịch vụ thuê trai đẹp đi mua sắm cùng cho bớt cô đơn thu hút khách nữ
Sống lạicon  10/10/2018 

Một trung tâm thương mại ở Trung Quốc đã “tung chiêu” hút khách bằng cách “cho thuê” những chàng trai cùng đi mua sắm, xách hộ đồ, nói chuyện tán gẫu với mức giá rất mềm.

Người dân đỗ xe ‘chùa’, bệnh viện cảnh báo doạ tiêm người vi phạm
Người dân đỗ xe ‘chùa’, bệnh viện cảnh báo doạ tiêm người vi phạm
Sống lạicon  07/10/2018 

Lời cảnh báo “mất tiền hay bị tiêm” của một bệnh viện Nhật Bản dành cho những người hay đỗ xe “chùa” thu hút nhiều sự chú ý những ngày qua.

Kỳ lạ miền Tây: Người đàn ông có thể hút dao, bàn inox nặng vài chục ký
Kỳ lạ miền Tây: Người đàn ông có thể hút dao, bàn inox nặng vài chục ký
Sống lạicon  08/10/2018 

Một người đàn ông 60 tuổi ở miền Tây gây kinh ngạc cho nhiều người khi thể hiện khả năng hút chặt những đồ vật bằng inox, thậm chí là chiếc bàn to hơn 20kg lên cơ thể.

Chuyện chưa kể sau cánh cửa phòng karaoke ‘tay vịn’
Chuyện chưa kể sau cánh cửa phòng karaoke ‘tay vịn’
Sống lạicon  08/10/2018 

Cánh cửa nhà nghỉ mở ra, Hiền thấy 3, 4 người đàn ông đang đợi mình. Hoảng hốt, chị tìm mọi cách để thoát ra ngoài.

Ước mơ trở thành phiên dịch tiếng Anh của cô bán đồng nát
Ước mơ trở thành phiên dịch tiếng Anh của cô bán đồng nát
Sống lạicon  03/10/2018 

Cô bán đồng nát nổi tiếng cộng đồng mạng Trung Quốc: bỏ nhà ra đi vì tiếng Anh, hiện có thể phiên dịch được tiểu thuyết tiếng Anh.

Thầy giáo bị nhà trường sa thải vì công khai giới tính thực
Thầy giáo bị nhà trường sa thải vì công khai giới tính thực
Sống lạicon  02/10/2018 

Thầy giáo Minh Jue (31 tuổi, ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc) chưa bao giờ nghĩ rằng một ngày nào đó anh sẽ bị mất việc vì công khai giới tính thực của mình.

Cuộc chạy trốn bất thành của hot girl Hà thành ở nhà nghỉ
Cuộc chạy trốn bất thành của hot girl Hà thành ở nhà nghỉ
Sống lạicon  02/10/2018 

Sau 11 năm trong nghề, qua tay 2, 3 người chủ chứa ở Hà Nội, điều mong ước lớn nhất của Sen là chị có được tự do. Ngày đó, chị sẽ đón con về để chăm sóc, mẹ con nương tựa vào nhau...

Người Việt sang Úc hành nghề mát-xa đấm bóp, kiếm 300 đô mỗi ngày
Người Việt sang Úc hành nghề mát-xa đấm bóp, kiếm 300 đô mỗi ngày
Sống lạicon  01/10/2018 

Sang Australia, anh Cương cố gắng học thêm nghề bấm huyệt. Lấy được bằng nghề, hàng tuần anh mở cửa hàng ở chợ phiên để có thêm thu nhập và để quảng bá cho nhiều người biết.

Vụ cô gái đi đường chết vì thanh sắt rơi trúng người, ai chịu trách nhiệm?
Vụ cô gái đi đường chết vì thanh sắt rơi trúng người, ai chịu trách nhiệm?
Sống lạicon  28/09/2018 

Theo luật sư Bùi Đình Ứng (Đoàn luật sư TP.Hà Nội), vụ việc cô gái tử vong do bị thanh sắt từ công trình cao tầng rơi xuống trúng người đủ yếu tố để cơ quan điều tra khởi tố hình sự.

Rùng mình những cái chết 'từ trên trời rơi xuống'
Rùng mình những cái chết 'từ trên trời rơi xuống'
Sống lạicon  28/09/2018 

Vụ việc thanh sắt từ trên cao rơi trúng làm một người đi đường tử vong ngày 27/9 khiến dư luận không khỏi lo ngại. Trước đó, nhiều vụ tai nạn thương tâm tương tự cũng từng xảy ra.

Kỹ sư người Việt bán xôi, nước mía mưu sinh ở Úc
Kỹ sư người Việt bán xôi, nước mía mưu sinh ở Úc
Sống lạicon  29/09/2018 

Anh là Huỳnh Vũ Hải, 35 tuổi (quê Kiên Lương, Kiên Giang). Từ bỏ công việc của một kỹ sư, anh bán đồ ăn ở Australia như một cơ duyên.

Khu chợ tiền tỉ hoang tàn chỉ 10 tiểu thương dám đến kiếm sống
Khu chợ tiền tỉ hoang tàn chỉ 10 tiểu thương dám đến kiếm sống
Sống lạicon  27/09/2018 

Được đầu tư với kinh phí 1,2 tỷ đồng, chợ Phú Hữu (quận 9, TP.HCM) bị bỏ không, hư hỏng trong suốt thời gian qua. Hiện chợ chỉ có hơn 10 tiểu thương buôn bán phía trước chợ.

Yêu sách kỳ quặc của cô dâu bị khách mời mỉa mai
Yêu sách kỳ quặc của cô dâu bị khách mời mỉa mai
Sống lạicon  24/09/2018 

Những “yêu sách” trong đám cưới của một cặp đôi người Mỹ đã khiến các khách mời tỏ ra khó chịu.

Cuốn nhật ký tiết lộ bí mật của bác sĩ Hà thành
Cuốn nhật ký tiết lộ bí mật của bác sĩ Hà thành
Sống lạicon  21/09/2018 

Với Nam, cuộc gặp gỡ này không phải để anh lộ diện giới tính. Nam chỉ muốn được thoải mái nói về những khát khao cháy bỏng của mình…

Nhân viên giao hàng xâm hại tình dục khách nữ khiến người dân phẫn nộ
Nhân viên giao hàng xâm hại tình dục khách nữ khiến người dân phẫn nộ
Sống lạicon  01/10/2018 

Vào ngày 18 tháng 9 tại thành phố Ôn Châu, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), một nhân viên giao hàng thuộc công ty Trung Thông đã cố tình xâm hại tình dục nữ khách hàng. 

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN