Giáo viên dạy văn phản bác đề xuất đưa "Chí Phèo" ra khỏi sách Ngữ văn

 Anh Nguyễn Hoài Nhớ, một giáo viên ở Hậu Giang đã gửi tới VietNamNet  trao đổi với tác giả bài viết Nên đưa tác phẩm “ Chí Phèo “ ra khỏi chương trình Ngữ văn 11?. Anh đặt câu hỏi:"Phải chăng chính Sóng Hiền đã rơi vào cái “phiến diện và mang tính áp đặt” mà chính anh đã phê phán các nhà phê bình văn học trước đó, hay anh đang tự mâu thuẫn với chính mình?".

Dưới đây là bài viết của tác giả Nguyễn Hoài Nhớ.

Nên đưa tác phẩm “ Chí Phèo “ ra khỏi chương trình Ngữ văn 11?

Nên đưa tác phẩm “ Chí Phèo “ ra khỏi chương trình Ngữ văn 11?

"Tôi cho rằng cần cân nhắc kỹ tác phẩm này liệu có giá trị thật sự về mặt giáo dục hay không nếu vẫn tiếp tục giữ trong chương trình Ngữ văn phổ thông".

Đưa "Chí Phèo" khỏi sách Ngữ văn: Một góc nhìn hớt váng!

Đưa "Chí Phèo" khỏi sách Ngữ văn: Một góc nhìn hớt váng!

Đọc "Chí Phèo", tôi luôn trân trọng tấm lòng đối với con người của nhà văn Nam Cao, hiểu được thái độ dũng cảm đối mặt hiện thực của một nhà văn chân chính. 

1. Trong bất kỳ ngành học nào việc có những ý kiến trái chiều, những quan niệm mới mẽ là điều hết sức cần thiết, đối với môn Ngữ văn cũng vậy

Tác phẩm văn chương vốn có nhiều tầng nghĩa, khi tác giả đặt bút chấm dấu chấm cuối cùng và “gửi” tác phẩm mình cho độc giả thì độc giả, tùy vào thời đại, kinh nghiệm sống, kiến thức cá nhân... có quyền hiểu tác phẩm theo cách riêng của mình. Chính điều đó đôi khi làm cho tác phẩm trở nên giá trị.

Nếu hiểu ở góc độ này thì ý kiến của Nguyễn Sóng Hiền cũng cần được trân trọng, bởi lẽ Nguyễn Sóng Hiền đã đưa ra những ý kiến mới khi tiếp nhận Chí Phèo.

2. Tuy nhiên, văn học có một thế giới riêng, nó "vừa là đời mà vừa không phải là đời". Đọc bài viết của Nguyễn Sóng Hiền, có nhiều điều mà tôi cảm thấy băn khoăn.

Thứ nhất, Nguyễn Sóng Hiền đặt ra câu hỏi “Chí Phèo đại diện cho ai?”.

Chúng ta nhớ lại, Chí Phèo mặc dù là một đứa trẻ bị bỏ rơi và “không ai biết đứa chết mẹ nào đẻ ra hắn” nhưng ở một cái làng “xa phủ xa tỉnh” như làng Vũ Đại thì chắc “đứa đẻ ra Chí Phèo” hẳn không thể là một người có xuất thân khác ngoài tầng lớp nông dân.

Xuất thân là nông dân thì đã rõ, nhưng Chí có phải là một “đứa trẻ không được giáo dục”như Sóng Hiền đã viết?

Ngay từ nhỏ đến năm 20 tuổi, Chí “hết đi ở cho nhà này lại đi ở cho nhà nọ” mà Chí đâu có để lại điều tiếng gì cho mình? Cả làng Vũ Đại cũng đâu ai chê trách Chí? Thậm chí khi bà ba gọi đến bóp chân, “hắn thấy nhục hơn là thấy thích”. Bản thân Chí cũng đã từng ước mơ “có một gia đình nho nhỏ. Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải, chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng. Khá giả thì mua dăn ba sào ruộng làm”. Thử hỏi, một đứa bé vô giáo dục thì tại sao lại sống bằng chính sức lao động của mình và có những suy nghĩ như thế?

Chính Sóng Hiền cũng thừa nhận “Khi còn là đứa trẻ, Chí vẫn là một đứa trẻ tốt”, vậy cái tốt ấy có phải tự dưng mà Chí có được hay là nó được hình thành nhờ tình người của làng Vũ Đại dành cho Chí?

Sau khi đã “xem xét kỹ toàn bộ tác phẩm”, tác giả Sóng Hiền cho rằng “Chí đơn giản chỉ là một đứa trẻ không được giáo dục và không thể là đại diện hay điển hình cho một tầng lớp nào trong xã hội ấy”. Đứa bé có xuất thân từ nguồn gốc nông dân, sống với dân làng và được dân làng cưu mang từ nhỏ, vậy Chí không đại diện cho tầng lớp nông dân thì đại diện cho ai? Khẳng định như thế, phải chăng chính Sóng Hiền đã rơi vào cái “phiến diện và mang tính áp đặt” mà chính anh đã phê phán các nhà phê bình văn học trước đó, hay anh đang tự mâu thuẫn với chính mình?

Thứ hai, “Chí Phèo là người tốt hay xấu”?

 

Tác giả nêu hai vấn đề: Một là việc Chí Phèo trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại là hiện tượng tất yếu (kể cả Chí được sinh ra ở xã hội hiện nay). Vậy anh Sóng Hiền giải thích như thế nào về sự xuất hiện của các tiền bối của Chí Phèo là Binh Chức và Năm Thọ?

Việc anh Sóng Hiền khẳng định “nếu không sống ở xã hội đó mà xã hội có văn minh hơn đi nữa, những đứa trẻ bị bỏ rơi như Chí cũng khó để đón nhận được sự đối đãi công bằng từ xã hội. Thậm chí, còn bị ngược đãi và lạm dụng, vì thân cô thế cô không ai bảo vệ"... Tôi không biết anh Sóng Hiền có phải đang làm đề tài nghiên cứu về tình trạng ngược đãi trẻ em trẻ em mồ côi, lang thang cơ nhỡ nên có những số liệu cụ thể về vấn đề này không mà lại khẳng định chắc chắn như thế? Còn nếu thắc mắc của tôi là không đúng, thì có lẽ anh Hiền đang xem xét vấn đề một cách phiến diện, võ đoán.

Xin thưa với anh Sóng Hiền rằng đâu phải đứa trẻ nào bị bỏ rơi cũng bị đối đãi không công bằng, “bị ngược đãi và lạm dụng”! Nếu tác giả chịu tìm hiểu một chút thì sẽ thấy rằng ở nước ta hiện nay ngày càng có nhiểu tổ chức, cá nhân nhận giúp đỡ, chăm sóc những trẻ mồ côi, lang thang, cơ nhỡ và nuôi dạy các em, cho các em ăn học đàng hoàn. Nhận xét của Sóng Hiền không những phiến diện, võ đoán mà còn xúc phạm đến những tấm lòng nhân ái của nhiều người trong xã hội và khơi dậy nỗi đau, làm ảnh hưởng đến niềm tin, khát vọng vươn lên trong cuộc sống ở các em.

Chí Phèo, con quỷ dữ của làng Vũ Đại và Thị Nở, một người đàn bà dở hơi, xấu “ma chê, quỷ hờn”... Hai người tận cùng nỗi đau ấy gặp nhau, họ “ăn nằm” và thành “vợ chồng” với nhau. Một kẻ từ lâu đã bị dân làng loại khỏi xã hội loài người, một người thua cả con vật, họ đến với nhau và từ đáy bùn xã hội và dìu nhau trở lại thành người. Bao nhiêu giá trị nhân văn cao đẹp từ “mối tình” Chí Phèo - Thị Nở mà Nam Cao đã dày công xây dựng lại được anh Hiền xem xét một cách trần trụi rằng đó là một cuộc cưỡng hiếp của một “gã lưu manh” với một “cô gái vô tội”.Hai là việc Chí Phèo “ăn nằm” với Thị Nở là hành động “cưỡng bức”, “phạm tội” và để lại hậu quả là “sau này Nở lại mang bầu và lại ôm thêm nỗi khổ vào thân”.

Thứ ba: về vấn đề “Chí đáng thương hay đáng lên án?”

Anh Hiền cho rằng “Chí đã giết người trong lúc say, đó là hành vi không phải của một con người. Cho dù ở bất kỳ xã hội nào, những hành động đó đều đáng bị lên án và cách ly ra khỏi đời sống xã hội”.

Không biết khi viết những dòng này, anh Hiền đang tiếp cận văn bản Chí Phèo dưới góc nhìn của một độc giả đang cảm thụ tác phẩm văn chương hay là một nhà hành pháp đang nghiên cứu bản tường trình về một vụ án mạng để đưa ra phán quyết? Có thể lúc Chí Phèo giết Bá Kiến, Chí vần còn men rượu nhưng hơn lúc nào hết, Chí đã ý thức được “đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo!”.

Nếu Chí Phèo giết Bá Kiến là hành động bộc phát thì cá nhân tôi cho rằng hành động tự sát của Chí là hành động có chủ đích. Giết Bá Kiến chỉ giải quyết được mối thù cá nhân Chí, nhưng còn biết bao Bá Kiến khác và quan trọng hơn ai cho Chí làm người lương thiện?

Đối với dân làng Vũ Đại, Chí vẫn chỉ là con quỷ dữ vì thế chỉ có cái chết mới ngăn không cho Chí tiếp tục là nỗi sợ hãi của dân làng. Đau đớn lớn nhất đời người của Chí chính là ở chỗ đó, chính vì thế không quá khi có người nói “Chí Phèo chết ngay trên ngưỡng cửa trở về với cuộc sống lương thiện”.

Văn học là sự phản chiếu cuộc đời qua lăng kính chủ quan của nhà văn nhưng nhà văn phải là “người thư ký trung thành của thời đại”

Ngoài giá trị hiện thực, tác phẩm văn học phải là nhịp cầu kết nối trái tim đến với trái tim. Muốn vậy, tác phẩm văn học phải có giá trị nhân đạo sâu sắc. "Chí Phèo" của Nam Cao là tác phẩm như thế.

Tôi tin rằng ở bên kia bờ đại dương, cũng có nhiều người Việt hoặc học giả nước ngoài đang thụ hưởng nền giáo dục Tây phương nhưng họ không dửng dưng, vô cảm trước nỗi đau thân phận con người của Chí Phèo. Bởi ngôn ngữ, văn hóa có thể bất đồng nhưng trái tim nhân đạo thì bao giờ cũng hòa chung nhịp đập.

Nguyễn Hoài Nhớ (giáo viên Trường THPT Vị Thanh, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang)

Ý kiến phản hồi

Nghiên cứu sinh ngành Giáo dục học Nguyễn Sóng Hiền

Tôi hoàn toàn không chủ ý phủ nhận các giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Nhưng xét ở góc độ giáo dục thì nó tác động tiêu cực tới tâm lý của các em học sinh lớp 11, giai đoạn mà sự phát triển về tâm sinh lý khá phức tạp. Vì vậy, những cái xấu dễ bị tiêm nhiễm và tiêm nhiễm nhanh hơn những cái tốt. Vậy tác phẩm “ Chí Phèo” tác động tiêu cực như thế nào đến các em. Về quan điểm của các nhà phê bình và học giả đều cho rằng Chí là đại diện cho bần cố nông bị áp bức bóc lột và biến thành quỷ dữ: Chí xin đểu, đập phá, chửi bới, rạch mặt ăn vạ, cưỡng bức Nở, uống rượu say, giết người và tự sát. Vậy nếu chúng ta ủng hộ Chí, bảo vệ Chí, chúng ta sẻ lý giải với các em thế nào khi một kẻ cùng đường, quẩn bức ko lối thoát thì nên uống rượu say, cầm dao giết người rồi tự sát sao?...Chúng ta không nên và đừng bao giờ dùng cách nghĩ và tư duy của người lớn để áp đặt cho con trẻ.

Độc giả Thương Lê

Một góc nhìn văn chương bị những yếu tố phi văn chương và phi thời đại chi phối. Chí Phèo chẳng đại diện cho tầng lớp, giai cấp nào cả. Chí Phèo là hình tượng đậm đặc về những cái xấu có trong mỗi con người - như tôi hay bạn, mà nếu bị xô đẩy, tha hóa, nếu không đủ khả năng để tự thức được, cái xấu đó sẽ phát lộ một cách kinh hoàng. Tuy nhiên, đẹp đẽ và xấu xa là hai mặt của một tính cách con người. Chí đã từng đẹp đẽ, lúc xấu nhất cũng có thời khắc đẹp đẽ với tình yêu. Tình yêu đã cứu rỗi cuộc đời Chí, dù nó kết thúc bằng một án mạng bị thảm, vẫn tốt hơn nhiều so với quãng đời trước đó. Ý nghĩa giáo dục và nhân văn của tác phẩm là ở đó. Nhìn nhận tác phẩm bằng những góc nhìn phi văn chương chẳng khác nào nhận xét một bức tranh xấu vì nhân vật trong tranh ba vòng thiếu chuẩn mực. 

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Giáo viên Sài Gòn được phục vụ bữa sáng miễn phí
Giáo viên Sài Gòn được phục vụ bữa sáng miễn phí
Người thầyicon  18/01/2019 

Bắt đầu từ tháng 2/2019, giáo viên Trung tâm Giáo dục thường xuyên Chu Văn An (TP.HCM) sẽ được phục vụ bữa sáng miễn phí.

 
Nước nào “hào phóng” số 1 trong đãi ngộ giáo viên?
Nước nào “hào phóng” số 1 trong đãi ngộ giáo viên?
Người thầyicon  18/01/2019 

Trong số các quốc gia trên thế giới, Trung Quốc là nơi giáo viên được cộng đồng tôn trọng nhất.

 
Làm gì để hết "diễn sâu" thi giáo viên giỏi?
Làm gì để hết "diễn sâu" thi giáo viên giỏi?
Người thầyicon  18/01/2019 

Nhiều nhà giáo, quản lý giáo dục cho rằng kỳ thi giáo viên dạy giỏi còn nhiều bất cập ở cách tổ chức cũng như từ chính tư duy của những người làm lãnh đạo cơ sở.

 
Không thi giáo viên giỏi, ai phấn đấu làm gì?
Không thi giáo viên giỏi, ai phấn đấu làm gì?
Người thầyicon  17/01/2019 

Có một sự thật là cứ cái gì quản không được là muốn đề nghị bỏ, nhưng chúng ta thấy rất rõ là nếu bỏ hội thi giáo viên giỏi thì tất cả người dạy sẽ bị cào bằng.

 
Giáo viên thổ lộ “điều ước” giảm áp lực với Bộ trưởng Nhạ
Giáo viên thổ lộ “điều ước” giảm áp lực với Bộ trưởng Nhạ
Người thầyicon  16/01/2019 

- Thầy giáo Đưa nói rằng không nên bỏ thi giáo viên giỏi, nhưng cần thay đổi để đánh giá cho thiết thực.

 
Đề xuất lương giáo viên ngang lực lượng vũ trang: Hợp lý hay vô lý?
Đề xuất lương giáo viên ngang lực lượng vũ trang: Hợp lý hay vô lý?
Người thầyicon  16/01/2019 

Đề nghị lương giáo viên ngang lực lượng vũ trang của GS Trần Hồng Quân đã làm nổ ra một cuộc tranh luận sôi nổi.

Thầy giáo từng thi giáo viên giỏi: "Chuẩn bị công phu chỉ để diễn đón khách"
Thầy giáo từng thi giáo viên giỏi: "Chuẩn bị công phu chỉ để diễn đón khách"
Người thầyicon  16/01/2019 

Những thứ công phu ở thi giáo viên giỏi chỉ thể hiện ở tiết hội thi vì "nhà có khách". Còn trong tiết dạy bình thường thì khác.

Thi giáo viên giỏi còn "diễn", có nên tiếp tục?
Thi giáo viên giỏi còn "diễn", có nên tiếp tục?
Người thầyicon  15/01/2019 

-Bộ Giáo dục vừa lên tiếng cần chấn chỉnh tình trạng "diễn" trong thi giáo viên giỏi. Nhiều giáo viên cho rằng những tiết thi "diễn" này đã và đang tồn tại nhiều năm qua.

Thi giáo viên giỏi, Hải Phòng sắp xếp sĩ số học sinh chưa đúng
Thi giáo viên giỏi, Hải Phòng sắp xếp sĩ số học sinh chưa đúng
Người thầyicon  15/01/2019 

Khi thao giảng giáo viên giỏi cần phải giữ được nguyên trạng số lượng học sinh của lớp, nhưng Hải Phòng đã bố trí sai sĩ số.

Đề xuất lương giáo viên tương đương lực lượng vũ trang
Đề xuất lương giáo viên tương đương lực lượng vũ trang
Người thầyicon  15/01/2019 

- GS Trần Hồng Quân, Chủ tịch Hiệp hội Các trường ĐH, CĐ Việt Nam đề xuất lương giáo viên phải được xếp ngang với lương của lực lượng vũ trang chứ không chỉ cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp.

Trường ĐH Mỏ - Địa chất có hiệu trưởng mới
Trường ĐH Mỏ - Địa chất có hiệu trưởng mới
Người thầyicon  14/01/2019 

Chiều 14/1, Trường ĐH Mỏ - Địa chất đã công bố quyết định bổ nhiệm hiệu trưởng nhà trường nhiệm kỳ 2018 - 2023 đối với GS.TS Trần Thanh Hải.

Nỗi niềm thi giáo viên giỏi của thầy cô giáo Hải Phòng
Nỗi niềm thi giáo viên giỏi của thầy cô giáo Hải Phòng
Người thầyicon  14/01/2019 

Nhiều thầy cô ở Hải Phòng nói rằng việc cho học sinh nghỉ học trong thời gian thi giáo viên giỏi để thầy cô hoạt động trong 45 phút còn nhiều bất cập.

Bộ Giáo dục lập tổ công tác rà soát thi giáo viên giỏi ở Hải Phòng
Bộ Giáo dục lập tổ công tác rà soát thi giáo viên giỏi ở Hải Phòng
Người thầyicon  12/01/2019 

Bộ Giáo dục vừa lập tổ công tác tiến hành kiểm tra, rà soát sau phản ánh về hiện tượng cho học sinh học lực không tốt nghỉ ở nhà trong thời gian thi giáo viên giỏi ở Hải Phòng.

Chương trình phổ thông mới: Giáo viên bộ môn có thất nghiệp?
Chương trình phổ thông mới: Giáo viên bộ môn có thất nghiệp?
Người thầyicon  14/01/2019 

- Nhiều lãnh đạo địa phương băn khoăn vấn đề thừa - thiếu giáo viên khi áp dụng Chương trình Giáo dục phổ thông mới, với việc học sinh được chọn môn học, xuất hiện một số môn tích hợp...

Học sinh yếu được cho ở nhà trong thời gian thi giáo viên giỏi
Học sinh yếu được cho ở nhà trong thời gian thi giáo viên giỏi
Người thầyicon  11/01/2019 

Những học sinh có học lực không tốt được nhà trường cho nghỉ ở nhà 3 ngày trong thời gian thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố.

Thiếu thực tế, chứng chỉ hành nghề dễ thành "giấy phép con" khổ nhà giáo
Thiếu thực tế, chứng chỉ hành nghề dễ thành "giấy phép con" khổ nhà giáo
Người thầyicon  12/01/2019 

- Về mặt lý thuyết, chứng chỉ hành nghề giáo viên là cần thiết, nhưng nếu không có giá trị thực tế, đây sẽ là thứ làm khổ giáo viên và vẽ thêm vùng tiêu cực của giáo dục.

SV đóng tiền chống trượt: ĐH Công nghiệp HN cảnh cáo trưởng khoa
SV đóng tiền chống trượt: ĐH Công nghiệp HN cảnh cáo trưởng khoa
Người thầyicon  11/01/2019 

- Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội vừa thông tin kết quả xử lý vụ việc sinh viên phải đóng tiền chống trượt 1,9 triệu đồng để đạt chuẩn đầu ra môn tiếng Anh. Cùng đó đưa ra các hình thức xử lý.

Thầy giáo bị tố nhậu say đánh người gây thương tích
Thầy giáo bị tố nhậu say đánh người gây thương tích
Người thầyicon  11/01/2019 

Thầy giáo ở Cần Thơ bị tố sau khi nhậu say đã đánh người gây thương tích, người bị đánh phải nhập viện để khâu vết thương. 

Đề xuất nhà giáo phải có chứng chỉ hành nghề
Đề xuất nhà giáo phải có chứng chỉ hành nghề
Người thầyicon  11/01/2019 

- Ngày 10/1, Bộ GD-ĐT tổ chức hội nghị xin ý kiến về Chính sách nhà giáo trong dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi.

Cần cắt giảm những "sổ sách con" cho nghề giáo
Cần cắt giảm những "sổ sách con" cho nghề giáo
Người thầyicon  11/01/2019 

Hiện nay, giáo viên ngoài 4 loại do Bộ quy định còn phải phải thực hiện một loạt hồ sơ sổ sách “con” khác do cấp Sở, cấp Phòng quy định nhưng phần lớn là do Ban giám hiệu.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN