Văn hoá ứng xử tệ hại sẽ không có xã hội văn minh

Không một xã hội nào có phép ứng xử tệ hại mà văn minh được. Văn minh chỉ xuất phát từ những điều tốt đẹp.

Xã hội loài người từ khi hình thành đã sinh ra giao tiếp giữa con người với con người. Từ sự giao tiếp đó dẫn đến những cái lớn hơn, đó chính là văn hoá.

Trong lĩnh vực rộng lớn ấy, phép ứng xử là nền tảng cho sự phát triển của bất cứ xã hội nào.  

Phép ứng xử thời xưa và thời nay luôn có sự khác biệt. Nhưng trước hết phải nói rằng, cuộc sống luôn luôn có sự vận động, không chỉ ở vấn đề văn hoá. Thông thường, những cái xấu, cái kém, cái không phù hợp sẽ bị đào thải. Nhưng điều đó không phải lúc nào cũng đúng 100%. Trong quá trình phát triển, thi thoảng ta lại thấy những cái xấu xí không được đào thải hết, hoặc du nhập những thứ chưa thực sự phù hợp.  

Khi tôi còn bé, phép ứng xử được dạy dỗ ngay từ trong gia đình. Trẻ con từ bé đã phải biết lễ phép, đi hỏi về chào, xưng hô đúng vai vế… Ứng xử giữa vợ chồng, thầy trò, con cái với cha mẹ… phải có trên có dưới. Mặc dù những quy tắc ứng xử đó khi đặt trong thời đại ngày nay có thể đã cổ điển quá, cứng nhắc quá, nhưng đâu đó vẫn có những cái đúng.

Bởi vì tất cả sự vỡ nát của một gia đình, một dòng tộc, một địa phương, một quốc gia, thậm chí là một nền văn hoá cũng chỉ bắt nguồn từ sự vỡ nát của những kỷ cương không được giữ gìn, trong đó có những kỷ cương về văn hoá. Và trong những kỷ cương về văn hoá có một thành tố chính là phép ứng xử.

{keywords}
Nhà báo Nguyễn Lưu cho rằng, phép ứng xử là nền tảng cho sự phát triển của bất cứ xã hội nào. Ảnh: Trần Thường

Ngay từ năm 1943, cụ Trường Chinh đã viết bản Đề cương Văn hoá Việt Nam, trong đó đề cập đến phép ứng xử. Những tờ báo tiến bộ thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám như tờ Phong hoá cũng đã có đóng góp rất nhiều trong việc xây dựng văn hoá ứng xử thông qua những câu chuyện trào phúng để phê phán thói xấu trong xã hội xưa. 

Ngày nay, khi khái niệm dân chủ đã được mở ra, người Việt Nam đã có nhiều thay đổi trong cách ứng xử theo hướng tiến bộ. Trong gia đình, con có thể coi cha như người bạn lớn. Giữa thủ trưởng và nhân viên không còn chuyện “lạy ông, lạy cụ”, mà đã có những đối thoại bình đẳng.

Chất vấn trong kỳ họp Quốc hội cũng là một sự văn minh của phép ứng xử ở tầng thượng đỉnh mà ngày xưa chúng ta không có. Phép ứng xử thể hiện ở những đơn thư, kiến nghị, những bài báo nêu gương cái tốt hoặc vạch ra cái chưa tốt. Đó là một dạng của phép ứng xử. Mà chính nó sẽ tạo lực đẩy đưa xã hội tiến lên.

Thời đại 4.0 ngày nay, mạng xã hội có những mặt thật tuyệt vời. Nó giúp chúng ta thấy rõ hơn bản thân mình, bạn mình, môi trường mình đang sống. Khái niệm thế giới phẳng giúp chúng ta đến với nhau bất chấp khoảng cách địa lý.

Ngược lại, có những cách ứng xử chúng ta cần phải nhìn lại.

Ngày xưa, các cụ cũng đã có những cụm từ như “dân chủ quá trớn”.

Tôi lấy ví dụ ở môi trường giáo dục. Trước đây, “nhất tự vi sư bán tự vi sư”. Nhưng bây giờ, tôi rất buồn khi thấy một bộ phận học trò không đúng mực với thầy cô, thậm chí còn có trò đánh lại cả thầy. Hay còn có học trò lên mạng chửi lại cả thầy cô, bố mẹ.

Trong văn hoá ứng xử, người Việt chúng ta còn có phần hiếu thắng. Tôi đi bao nhiêu nước, tôi chẳng thấy họ cãi nhau trên đường phố như ở Việt Nam.

Tôi đi sang Lào, vào thăm một khu chợ nằm gần cửa ngõ Hà Tĩnh. Người Lào rất hiền lành nhưng chỉ sau 2 buổi, tôi nhận thấy cứ hễ khi nào có sự cãi vã trong khu chợ ấy thì đích thị là người Việt Nam sang.

Đó là sự thiếu hụt về văn hoá ứng xử của người Việt.

Thời đại 4.0 là bối cảnh khiến các yếu tố cá nhân bắt đầu được phép bộc lộ ra. Xưa kia thì chẳng ai biết người ấy tên gì, có một cái sẹo ở lưng hay từng hôn một cô bạn gái vào một ngày nào đó ở một địa điểm nào đó. Nhưng bây giờ tất cả những thứ đó đều có thể ở trên mạng xã hội.

Nhưng cái gì cũng nên có mức độ. Trên thế giới, việc bảo vệ những thông tin cá nhân cũng như bảo vệ số tài khoản của mình là quan trọng. Nhưng ở ta thì còn lỏng lẻo. Đôi khi một số cơ quan truyền thông cũng vi phạm điều đó và gây tổn thương cho các chủ thể.

Người Việt Nam chúng ta đâu đó còn những phép ứng xử rất kém, với cả đối tượng đám đông. Tôi nói ví dụ trong bóng đá, khi chúng ta đã vào ngôi nhà lớn, chúng ta phải tôn trọng luật chơi, nhập gia tuỳ tục. Nhưng khi chúng ta nghĩ mình bị “xử” bất lợi, hàng nghìn người đã vào Facebook của ông trọng tài để tấn công cá nhân, đến nỗi người ta phải đóng cửa. Ông ấy và đồng nghiệp của ông ấy sẽ nghĩ gì về văn hoá của dân tộc Việt Nam này?

Còn khi đến trận Việt Nam được cứu thua một bàn nhờ hình ảnh VAR, chúng ta lại quay ra hoan nghênh. Đó là cái kém cỏi, thiếu bản lĩnh của những người sử dụng văn hoá ứng xử trên mạng xã hội. Cách ứng xử đó cho thấy nhiều người thiếu văn hoá nền.

Cuối cùng, chúng ta vẫn phải quay trở về câu chuyện của giáo dục – nền tảng, diện mạo của một quốc gia. Chúng ta cần phải xem lại cái gọi là bài học công dân trong các môn học từ cấp 1. Theo tôi biết, hiện nay, nó được làm rất sơ sài, hời hợt.

Trong khi đó, trên truyền hình, chúng ta nhìn thấy mặt trận tư tưởng chính thống gần như bị đẩy lùi bởi những chương trình gameshow, những cuộc thi... vô bổ. Người ta nhìn thấy một văn hoá rất lai-căng ở đó.

Chúng ta vẫn hay nói một câu rằng “đừng bắn súng lục vào quá khứ”, đừng giẫm đạp lên truyền thống, văn hoá của cha ông. Hãy nhớ rằng chúng ta tiếp thu nhưng có chọn lọc, chứ không phải tiếp thu máy móc.

Như chúng ta đã biết, nếu ứng xử tốt thì văn minh sẽ phát triển. Không một xã hội nào có phép ứng xử tệ hại mà văn minh được. Văn minh chỉ xuất phát từ những điều tốt đẹp.

Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của nhà báo Nguyễn Lưu.

Nguyễn Thảo (ghi)

'Xưa gia đình Việt thường ăn chung, ngủ chung, nay ra riêng là hợp lý'

'Xưa gia đình Việt thường ăn chung, ngủ chung, nay ra riêng là hợp lý'

"Bố mẹ muốn làm gì liên quan tới quyền tự do cá nhân của con cái, phải xin phép. Khái niệm quyền tự do cá nhân đã không còn xa lạ trong xã hội hiện đại", nhà báo Nguyễn Lưu chia sẻ.

  

tin nổi bật

Cha mẹ cũng rất áp lực, kết nối với con thế nào

Cha mẹ chưa hiểu mục đích của những hành vi ứng xử sai ở trẻ, thường nghĩ rằng con cố tình làm trái ý mình. Tuy nhiên, xung quanh hành vi ứng xử sai đó còn rất nhiều nguyên nhân.

Nỗi oan khó giải của người phụ nữ trúng số độc đắc ở Long An

Trúng số độc đắc, chị Lành chưa kịp vui đã hứng chịu nhiều nỗi oan trên trời rơi xuống. Người ta đồn chị có tình ý với người khách mua nợ vé số; phụ bạc chồng nghèo, dắt con bỏ nhà đi tìm hạnh phúc mới.

Mẹ chồng cưới ‘gái 3 con, 1 đời chồng’ cho con trai

Chấp nhận cho con trai quen biết, cưới người con gái đã 1 đời chồng, có 3 con, bà Hạnh chịu nhiều áp lực. Tuy nhiên, cùng với lòng bao dung, quan điểm hiện đại, bà yêu thương, cưng chiều con dâu hết mực.

Gia đình 3 con được ưu tiên mua nhà ở Trung Quốc

Nhiều thành phố ở Trung Quốc đã công bố một số chính sách ưu đãi nhà ở đối với những gia đình đông con. Đây là nỗ lực nhằm thúc đẩy tỷ lệ sinh vốn đang giảm mạnh ở nước này.

Tài xế công nghệ rơi thảm cảnh, phải bán tháo xe,"chạy làng" thời bão giá

Sau 8 năm chạy xe công nghệ, anh Tuấn phải bán xe trả nợ và níu kéo cuộc hôn nhân đang đứng trước bờ vực thẳm...

Ông bà Trung Quốc từ chối chăm cháu

Ở xứ tỷ dân, việc các bậc ông bà giúp con cái họ nuôi dạy cháu là nét văn hóa. Tuy nhiên, nghĩa vụ xã hội đó dần thay đổi khi nhiều người về hưu chỉ muốn tận hưởng cuộc sống riêng.

Gia đình ở Thanh Hóa giành 10 HCV Taekwondo SEA Games

Vận động viên Nguyễn Thị Hương (26 tuổi) vừa giành HCV SEA Games 31 môn Taekwondo hạng 73 kg, đây cũng là HCV thứ 10 của gia đình Hương qua các kỳ SEA Games.

Chuyện tình xúc động của chàng lơ xe và hoa khôi Long An

MC Ngọc Lan không khỏi xúc động chứng kiến màn “cầu hôn cho kiếp sau” tại Tình trăm năm sau khi lắng nghe chuyện tình đẹp như cổ tích của chàng lơ xe và hoa khôi Long An.

Món đồ nhỏ trong túi chồng khi vào ca đêm - bằng chứng ngoại tình cay đắng

Đã là vợ chồng phải sống đúng với lời thề trong đám cưới - sống hạnh phúc, có trách nhiệm và biết chịu trách nhiệm. Nếu lúc nào cũng phải nơm nớp lo giữ chồng, thì làm sao mà sống thọ.

Chữa lành tâm hồn bằng thái độ sống tích cực

Để có được năng lượng tích cực, trước tiên phải tìm đến môi trường, con người có năng lượng tích cực để họ đánh thức năng lượng này bên trong chúng ta.

Trót cho con gái 20 ngày tuổi, mẹ cạn nước mắt tìm suốt 25 năm

25 năm trước, trong hoàn cảnh không thể khác hơn, bà Bảy cắn răng, nuốt nước mắt ký giấy, cho đi đứa con gái mới 20 ngày tuổi.

Người phụ nữ U60 đam mê tập gym, thành quả khiến nhiều người kinh ngạc

Dù sắp bước sang tuổi 60 nhưng nếu nhìn từ xa, ai cũng nghĩ người phụ nữ này là thiếu nữ 18 tuổi.

Người phụ nữ bật khóc tìm được ân nhân cho vay tiền 20 năm trước

Khi đã trở thành bà chủ, cuộc sống trở nên sung túc, Xuân Mai làm mọi cách để tìm lại người đã cứu mạng và cho mình vay tiền 20 năm trước. Hôm gặp được, cô ôm lấy vị ân nhân khóc không ngừng.

6 hành động yêu thương của cha mẹ lại vô tình khiến con trở nên nhút nhát, ỷ lại

Ai cũng muốn con mình năng động, giỏi giang, là điểm sáng trong đám đông. Nhưng ít bố mẹ nào nhận ra rằng, những hành vi này của mình lại khiến con trở nên nhút nhát.

Cách người khôn ngoan đối phó với kẻ nói dối

Không có phương pháp nào là phù hợp nhất để đối phó với tất cả những lời nói dối và tùy hoàn cảnh, loại nói dối mà người khôn ngoan sẽ có cách đối phó riêng.