Mở rộng hạn điền:

Nhìn từ chuyện người nông dân ly nông và người nông dân ở lại

Mở rộng hạn điền là hướng đi thể hiện tinh thần đổi mới quyết liệt. Nhưng câu chuyện chính ở đây là làm thế nào để khi đất đai dồn lại người nông dân có đời sống khá hơn thì khía cạnh đáng lo ngại nhất lại ở chỗ người nông dân ra đi, chứ không phải câu chuyện là người nông dân ở lại.

Câu chuyện mở rộng hạn điền rõ ràng làm năng suất sản xuất nông nghiệp tăng lên. Thế nhưng làm lúa có làm cho đời sống nông dân khá lên không và khi tích tụ ruộng đất và cơ giới hóa nhiều nông dân sẽ mất việc làm?

TS. Đặng Kim Sơn:Câu chuyện về lúa là câu chuyện quan trọng, nhưng gắn với khía cạnh hạn điền theo một góc độ khác.

Nếu mà muốn tăng hiệu quả sản xuất lúa lên thì việc đầu tiên là phải tăng quy mô: nếu một hộ gia đình sản xuất vài sào lúa thì không thể nào có thu nhập ổn được, chứ đừng nói là giàu, nhưng nếu chỉ cần tăng quy mô lên chừng độ vài héc ta thì ngay cả chỉ trồng lúa chắc chắn sẽ có lãi.

Việc tăng qui mô sản xuất mở ra cơ hội áp dụng cơ giới hóa, tăng năng suất lao động, sử dụng nước tiết kiệm hơn, kết hợp khoa học kỹ thuật để tạo ra khối lượng nông sản đồng nhất có qui mô lớn hơn sẽ dẫn đến tăng thu nhập cao hơn. Chưa nói đến chuyển sang làm nông nghiệp đa canh kết hợp với lúa.

Tuy nhiên, câu chuyện chính ở đây là làm thế nào để người nông dân sẽ có đời sống khá hơn. Mở rộng hạn điền, sẽ mở cơ hội cho một số người nông dân tiếp tục gắn bó với ruộng đồng, và sẽ có những người nông dân ly hương.

Về lý thuyết, khi nông nghiệp đẩy lao động ra khỏi ruộng đất thì nhà máy và công xưởng phải hút lao động vào, và hút vào không chỉ để người ta làm việc mà hút vào để họ thay đổi thân phận, tức là anh nông dân được thay bằng anh công nhân, anh viên chức hay anh kinh doanh. Cái đáng lo ngại nhất, câu hỏi đặt ra hiện nay, là hoàn cảnh kinh tế - xã hội của Việt Nam lại không cho điều đó diễn ra thuận lợi.

Nhìn từ chuyện người nông dân ly nông và người nông dân ở lại
Mở rộng hạn điền là hướng đi thể hiện tinh thần đổi mới quyết liệt. Ảnh: Lê Hoàng Vũ/Báo Đầu Tư

Lĩnh vực công nghiệp trong mấy chục năm gần đây mặc dù tăng trưởng trên hai con số, nhưng tốc độ thu hút lao động tăng rất ít. Các dịch vụ của chúng ta thu hút vào lao động nhiều hơn, nhưng toàn các dịch vụ “không chính thức”, tức là người đi làm không có hợp đồng, không có bảo hiểm, không có tương lai.

Còn bộ máy nhà nước phình quá, bây giờ chỉ có giảm bớt đi, không thể tăng thêm được. Tóm lại, nông nghiệp thì đẩy lao động ra, nhưng phi nông nghiệp lại không hút lao động vào, câu chuyện tưởng là vướng ở thị trường đất đai, nhưng thật ra là vướng ở thị trường lao động.

Với chuyện mở rộng hạn điền thì chúng ta sẽ giải quyết nguy cơ đó như thế nào?

Để giải quyết câu chuyện về lao động thì chúng ta phải xử lý tốt bài toán tái cơ cấu lại nền kinh tế.

Nền kinh tế của Việt Nam trong 30 năm đổi mới vừa qua có khía cạnh thành công là đã phần nào phát triển theo quy luật cơ chế thị trường, nhưng lại có khía cạnh không thành công tức là đã theo quy luật cơ chế thị trường thì điều đầu tiên phải dựa vào lợi thế so sánh.

Việt Nam có hai lợi thế: một là lao động (con người nhiều, trẻ, có năng lực, sáng tạo, cần cù), hai là có nông nghiệp rất mạnh (đất đai, thời tiết, thiên nhiên và lao động sẵn sàng). Nhưng kinh tế Việt Nam lại không đầu tư vào đấy, toàn bộ của cải vật chất xã hội trong 30 năm qua 95% là đầu tư vào công nghiệp và dịch vụ.

Và trong công nghiệp và kinh tế đô thị cũng đầu tư vào rất nhiều ngành mà chúng ta không có lợi thế, như xi măng, sắt thép, đóng tàu,… và về chính sách thì một loạt những thứ trợ cấp, bảo vệ, đầu tư công, đầu tư nước ngoài đều dồn cả vào đấy, chính vì thế cho nên lực lượng lao động dồi dào của chúng ta, mà chúng ta gọi là độ tuổi vàng đã lãng phí đi mất 2/3 thời gian rồi, giỏi lắm chỉ còn 1/3 quĩ thời gian tới đây nữa thôi.

Tương tự như thế, sức mạnh của chúng ta về nông nghiệp, đáng nhẽ nếu chúng ta phát triển một nền nông nghiệp theo chiều sâu (chế biến, theo hiệu quả, theo chất lượng, theo giá trị, bằng khoa học công nghệ,…) thì sức lớn của nông nghiệp chúng ta sẽ hơn rất nhiều. Nhưng chúng ta lại dựa vào một cái nền nông nghiệp khai thác tài nguyên, dùng nhiều vật tư, nhiều lao động, chạy theo sản phẩm rẻ, bán vào thị trường dễ tính,… cho nên là chúng ta làm lãng phí rất nhiều tài nguyên và làm lãng phí rất nhiều thời gian.

Trong đó có cả câu chuyện lãng phí đất đai, hàng chục năm không dám xử lý vấn đề hạn điền, vấn đề đa canh sản xuất nông nghiệp, vấn đề đất nông lâm trường,…Rõ ràng câu chuyện đã là quá chậm.

Đã đến lúc cuộc sống buộc chúng ta phải kiên quyết bẻ lái, thay đổi lại, không chỉ tái cơ cấu riêng trong ngành nông nghiệp mà quan trọng hơn là phải làm cái việc chúng ta cứ nói suốt ra rả suốt mấy năm nay là tái cơ cấu nền kinh tế, thay đổi mô hình tăng trưởng.

Nhưng tái cơ cấu như thế nào? Theo tôi, phải định hướng trở lại đúng cơ chế thị trường là là phát huy lợi thế tự nhiên của đất nước là tài nguyên con người và sản xuất nông nghiệp.

Nước lớn Trung Quốc nằm bên cạnh chúng ta đã được cả thế giới công nhận là công xưởng của thế giới rồi, thế mạnh của họ là công nghiệp rõ ràng rồi, từ công nghiệp nhẹ tới công nghiệp nặng.

 

Tôi cho rằng con đường thoát cho kinh tế Việt Nam phải là con đường phát triển một nền kinh tế dịch vụ, vì đó chính là một nền kinh tế tập trung huy động sức lao động của con người, dùng trí tuệ của con người, dùng sự khéo léo, tài năng của con người trực tiếp làm ra của cải vật chất.

Trong nền kinh tế dịch vụ từ thấp đến cao, có đỉnh là dịch vụ phần mềm, IT, thiết kế, tư vấn, chuyên gia…, cũng có phần ở giữa rất là rộng lớn như y tế, giáo dục, giao thông vận tải, văn hóa, nghệ thuật,… và có cả cái phần rất rộng ở bên dưới nữa như là giúp việc, thợ xây dựng, bảo vệ nông nghiệp, thủy thủ, quân sự,…. Với một cái nền xã hội và chính trị ổn định như Việt Nam  thì tôi nghĩ đây là cơ hội rất tốt cho chúng ta bắt vào thị trường ấy.

Thời gian vừa qua những nước giàu có như Singapore, tập trung vào cái đỉnh cao, bao nhiêu người cần chữa bệnh, bao nhiêu người cần đào tạo thì đến đấy. Những  nước khó khăn, như Philippines, thì toàn tập trung vào những chỗ thấp, như  bao nhiêu người nấu ăn, bao nhiêu người giữ trẻ, bao nhiêu người giúp việc nhà thì họ đi họ làm.

Các nước trung bình, chẳng hạn như Trung Quốc, thì bao nhiêu người xây dựng, bao nhiêu người làm công nghiệp, bao nhiêu người lắp ráp, thì thuê người ở đấy đi.

Còn bản thân người Việt Nam không chịu lùi, họ cũng chủ động tiến vào nền kinh tế dịch vụ. Ở trong nước thì người giúp việc, cửu vạn, xe ôm, quán ăn, karaoke, xây dựng, buôn bán… . Ở ngoài nước thì phần mềm, tin học, làm tóc, nấu ăn, xây dựng, thủy thủ, nông nghiệp….

Nhưng đó mới chỉ là tự phát để mưu sinh, cũng như người nông dân phá rào ra làm ruộng khoán, người kinh doanh tự buôn thúng bán buôn trên thị trường “chợ đen” trước đây chứ chưa có chiến lược, chính sách, chủ trương của nhà nước, chưa có tổ chức, chưa có hiệp định. Không ai đầu tư cho họ, không ai bảo vệ, không ai nghiên cứu thị trường, công nghệ, không ai bảo hiểm những người đó, không ai đào tạo những người đó, không ai đánh thuế những người đó cả.

Tôi nói tài nguyên lớn nhất của chúng ta đang và phải khai thác là con người. Còn nông nghiệp thì chúng ta nói nhiều rồi, nhưng về thực chất hỗ trợ (vốn, khoa học công nghệ, cơ sở hạ tầng,…) thì cũng trong cùng tình trạng bị bỏ quên như vậy.

Ông có theo dõi cuộc gặp của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc với các doanh nghiệp trong An Giang không? Ông thấy thế nào, những kết luận của ông đã đáp ứng được tình hình chưa?

Có. Vừa qua Thủ tướng đi khá nhiều đến các vùng sản xuất nông nghiệp. Trước đấy, Thủ tướng nói vấn đề tôm ở bán đảo Cà Mau, rồi Thủ tướng  lên Tây Nguyên nói về vấn đề cà phê, và vừa rồi Thủ tướng về Đồng bằng Sông Cửu Long nói về lúa gạo.

Chúng ta còn có thể kể ra thêm nhiều nông sản chiến lược khác như chè, hạt tiêu, hạt điều, đồ gỗ,… chúng ta phải biến tất cả những ngành hàng đấy thành các mũi nhọn chiến lược cho ngành nông nghiệp, như ban nãy tôi nói về mũi nhọn của ngành kinh tế dịch vụ.

Một khi nó đã là một cái ngành chiến lược của đất nước thì nó phải thể hiện ở với Luật lệ, chính sách, tổ chức, chiến lược, quy hoạch, đầu tư công…

Đội ngũ chuyên gia, các ông có cảm thấy thông điệp nào từ phía trên yêu cầu mình tham gia hoạch định chiến lược đó không?

Chính phủ  có các hoạt động rất mạnh xung quanh các vấn đề phát triển kinh tế, xung quanh phát triển IT, phát triển du lịch, những hoạt động rất mạnh xung quanh thu hút doanh nghiệp phát triển đầu tư vào nông nghiệp, rất mạnh trong cái việc áp dụng nông nghiệp công nghệ cao.

Đã có những tín hiệu rất mới, rất đúng hướng. Chúng ta vô cùng mong đợi là hướng đi đã bắt đầu hình thành lên rồi cần nhanh chóng trở thành hành động.

Xin cám ơn ông.

Mời xem lại kỳ 1: Cơ hội để người nông dân làm giàu trên cánh đồng của mình

Chuyện ông Lý Quang Diệu xử lý bán hàng rong

Chuyện ông Lý Quang Diệu xử lý bán hàng rong

“Chúng tôi không được coi là một xã hội có học thức, có văn hóa nếu chúng tôi không xấu hổ để bắt đầu cố gắng trở thành một xã hội có học thức, có văn hóa trong thời gian ngắn nhất có thể”.

Nhập nhằng biển xanh và cái kết thu hồi

Nhập nhằng biển xanh và cái kết thu hồi

Hoan nghênh chỉ đạo của Thủ tướng và Bộ Công an trong việc khẩn trương xác minh và thu hồi những tấm biển xanh cấp sai phép lập lại kỷ cương trật tự trong việc cấp biển này.

Gạo xuất khẩu của Việt Nam: Châu Phi còn “lắc đầu”

Gạo xuất khẩu của Việt Nam: Châu Phi còn “lắc đầu”

Cách thức sản xuất và xuất khẩu gạo của chúng ta có thể nói đã quá “cổ lỗ sĩ”

Huỳnh Phan thực hiện

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Tiêu điểmicon04/11/2018  
Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại dai dẳng giữa Washington với Bắc Kinh, các công ty đã dời cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang các nước láng giềng xung quanh.
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
Tiêu điểmicon08/10/2018  
TBT Đỗ Mười đập tay xuống bàn than: “Trời ơi, các anh hợp tác đầu tư với nước ngoài để lấy được công nghệ về cho đất nước, thế mà gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được...'  
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Tiêu điểmicon07/10/2018  
Các cuộc tập trận Nga – Trung quy mô lớn vừa qua là thông điệp: nếu tiếp tục gây sức ép với chúng tôi bằng trừng phạt, thuế quan và triển khai quân sự, chúng tôi sẽ nắm tay nhau và tiến lên phía trước.
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Vấn đề nêu gương của cán bộ đảng viên, một lần nữa, lại được nhấn mạnh ở cấp độ rất cao và quyết liệt tại Hội nghị Trung ương VIII. 
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động, TS Nguyễn Thị Lan Hương nói: “Quốc hội thực sự có dám đối diện với sự thật là tỷ lệ lao động qua đào tạo có mỗi 23% thôi? So với các nước là thua rất nhiều'.
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tiêu điểmicon06/10/2018  
Tổng Bí thư được bầu chọn làm Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện để thực hiện giám sát quyền lực tốt hơn.    
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tiêu điểmicon04/10/2018  
“Nếu chỉ nghĩ về oai quyền, lợi ích của mình, ai chả muốn bộ máy dưới quyền phình to mãi ra, ai chả thích hoành tráng”.
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Hôm nay, ngày 4/10 Hội nghị “Tầm nhìn mới, cơ hội mới cho FDI trong kỷ nguyên mới” sẽ được tổ chức để tổng kết 30 năm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam.
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Ông Nguyễn Đình Hương, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, nguyên Trưởng Ban Bảo vệ Chính trị nội bộ Đảng chia sẻ những tình cảm về cố Tổng Bí thư Đỗ Mười với Tuần Việt Nam.
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Tiêu điểmicon03/10/2018  
Khi anh ăn ở “chính ngôi”, liêm chính, đường hoàng, đĩnh đạc, “người dưới” ắt nể phục, chẳng dám “hỗn hào”, càng không thể làm loạn, “lộn nhào lên trên”.
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
Tiêu điểmicon03/10/2018  
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán trong việc làm theo nghị quyết của Đảng. Những gì Đảng đã quyết và giao, ông làm rất triệt để”.
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Tiêu điểmicon02/10/2018  
“Anh nói là thành công à? Anh nâng lãi suất lên là đánh vào quốc doanh, làm cho nhiều xí nghiệp quốc doanh đình đốn không hoạt động được. Anh đánh vào giai cấp công nhân, làm biết bao người thất nghiệp”
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Tiêu điểmicon02/10/2018  
Khi khẳng định cán bộ là gốc của mọi công việc, thì tấm gương của cán bộ chính là “chất keo” gắn kết bảo đảm cho “cái gốc” ấy trụ vững.
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tiêu điểmicon25/09/2018  
Việc khuyến khích làm giàu thay vì “xoá nghèo” sẽ liên quan đến việc thay đổi quan điểm chủ đạo về ưu tiên chính sách.
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Trong thời đại công nghiệp 4.0, tôi nghĩ cán bộ cần có đủ 3 tiêu chuẩn: Đức, tài và bản lĩnh.
Rung lắc ngoại giao và  "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Rung lắc ngoại giao và "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Các xung lực ngoại giao và chiến lược đang thay đổi chóng mặt trên bán đảo Triều Tiên báo trước các thỏa thuận an ninh tiềm năng, sẽ khác nhiều so với bất kỳ sự mong đợi hay tưởng tượng nào cách đây vài năm.
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
Tiêu điểmicon19/09/2018  
“Em nghĩ thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”, tôi mạo muội nói thẳng những suy nghĩ của mình với riêng Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết.
Tập thể quyết định, sao bắt tôi chịu trách nhiệm?
Tập thể quyết định, sao bắt tôi chịu trách nhiệm?
Tiêu điểmicon18/09/2018  
Thực tế có quá nhiều lý do khiến việc xử lý người đứng đầu khi để ngành, cơ quan, tổ chức, đơn vị mình xảy ra tham nhũng không hề đơn giản.
Tập trận khủng, ‘đòn đánh’ của Putin nhắm vào đâu?
Tập trận khủng, ‘đòn đánh’ của Putin nhắm vào đâu?
Tiêu điểmicon14/09/2018  
Một cuộc tập trận quy mô khủng như Phương Đông 2018 là một “đòn đánh” từ nhiều góc độ đa dạng.     
Chủ tịch WEF: cách mạng 4.0 thay đổi căn bản chúng ta
Chủ tịch WEF: cách mạng 4.0 thay đổi căn bản chúng ta
Tiêu điểmicon12/09/2018  
Nhà sáng lập và Chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Klaus Schwab khẳng định, cách mạng công nghiệp lần thứ tư không chỉ ảnh hưởng tới cách sống của con người mà còn định nghĩa lại chúng ta là ai.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN