Độc đáo kiểu canh tác trên đá - Di sản Văn hóa phi vật thể ở Đồng Văn

Được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu năm 2010. Tuy nhiên, do đặc điểm địa hình chủ yếu là đá nên người dân bản địa phải canh tác rất vất vả để có lương thực, các loại rau phục vụ cuộc sống.

Được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu năm 2010, cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang) sở hữu rất nhiều điểm du lịch nổi tiếng thu hút du khách từ khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, do đặc điểm địa hình chủ yếu là đá nên người dân bản địa phải canh tác rất vất vả để có lương thực, các loại rau phục vụ cuộc sống.

Công viên địa chất (CVĐC) toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn nằm ở cực Bắc Việt Nam, cách Hà Nội hơn 320 km, thuộc tỉnh Hà Giang và có đường biên giới dài với Trung Quốc. CVĐC toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn bao gồm địa giới hành chính của 4 huyện (Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc). CVĐC toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn có đặc điểm nổi bật với những dải núi đá tai mèo sắc nhọn, những khe núi sâu và hẹp, những vách núi dựng đứng cao vút, các chóp núi như những kim tự tháp, các trũng sâu hun hút, hang động và các vườn đá tạo nên vẻ đẹp lạ thường, có giá trị to lớn không chỉ về du lịch mà còn có giá trị rất lớn về khoa học và giáo dục. 

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn là địa bàn cư trú của 17 dân tộc anh em trong đó người Mông chiếm tỉ lệ cao nhất. Tuy là địa điểm du lịch thu hút đông du khách đến từ khắp thế giới, cuộc sống người dân nơi đây vẫn còn rất khó khăn. Nguồn đất hiếm hoi để trồng các loại cây lương thực và thực phẩm được xen kẽ trong các hốc đá, trong từng khe đá có đất, trên các vỉa đá hoặc các triền đá….Cũng do nguồn đất canh tác khan hiếm, nên đồng bào các dân tộc nơi đây đã phải gùi đất cho vào các hốc đá để trồng ngô (một loại cây lương thực chủ yếu) và một số loại rau màu phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày. Vì vậy, từ ngàn đời nay, đồng bào các dân tộc nơi đây đã hình thành nên một phương thức canh tác độc đáo – Phương thức canh tác trên các hốc đá hoặc canh tác trên nương đá.

Từ những phương thức canh tác độc đáo trên các hốc đá và triền đá của đồng bào các dân tộc trên vùng Cao nguyên đá Đồng Văn của Hà Giang, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ủng hộ và công nhận “Tri thức Canh tác trên đá” của đồng bào vùng Cao nguyên đá Hà Giang là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia (theo Quyết định số: 2684/QĐ – BVHTTDL ngày 25/8/2014).

{keywords}
Để trồng ngô, bà con dân bản thuộc huyện Mèo vạc phải cuốc từng hốc đất nhỏ để gieo hạt.
{keywords}
Người dân phải luồn vào từng khe đá để tìm đất trồng ngô.
{keywords}
Lưỡi cuốc được chế tác để phù hợp với địa hình đất ít, đá nhiều tránh gãy, mẻ.
{keywords}
Nhiều chỗ bà con phải gùi từng gùi đất đổ vào để trồng trọt.
{keywords}
Một gia đình người Mông ở huyện Yên Minh đang chăm sóc vườn rau cải trên khu vườn lổn nhổn đá.
{keywords}
Để thích nghi với truyền thống canh tác trên nền đất xen lẫn những tảng đá, đồng bào nơi đây cũng đã chế tạo nên một loại cày độc đáo mà không nơi nào có được và dùng bò làm sức kéo khi làm đất. Những loại cày này, khi lưỡi gặp phải đá sẽ tự nảy lên hạn chế việc lưỡi cày mẻ, gãy.
{keywords}
Bên cạnh đó, những con bò đã được thuần phục cũng quen với việc kéo cày trên nương đá, đó là biết lựa để tránh những tảng đá.
{keywords}
Đường cày trên địa hình chủ yếu là đá đòi hỏi người cày phải rất khéo léo và có những kỹ năng đặc biệt để đất vẫn tơi xốp mà lưỡi cày không bị gãy do vướng vào đá.
{keywords}
Hầu hết nương rẫy của bà con ở huyện Quản Bạ đều lổn nhổn đá nhọn khiến việc canh tác vô cùng khó khăn.
{keywords}
Rất ít ruộng có thể trồng được lúa nên hầu hết bà con các dân tộc sống trên Cao nguyên đá Đồng Văn chỉ trồng ngô và một số loại rau màu.
{keywords}
Người dân gieo hạt ngô tại một nương đá thuộc huyện Mèo Vạc.
{keywords}
Canh tác trên đá của đồng bào 4 huyện Cao nguyên đá cũng thể hiện sức mạnh và ý chí của con người trước sự khắc nghiệt của tự nhiên, biết chế ngự thiên nhiên, buộc thiên nhiên phải khuất phục trước sức mạnh của con người.

Ảnh: Thanh Hùng

tin nổi bật

Giúp đồng bào Đan Lai ở Thạch Ngàn, Nghệ An tái định cư

Đan Lai là dân tộc ít người, sinh sống chủ yếu ở miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An. Đói nghèo bủa vây, hôn nhân cận huyết thống kéo dài nhiều năm khiến tộc người Đan Lai ở huyện Con Cuông (huyện miền núi Nghệ An) đứng trước nguy cơ sacuy vong giống nòi.

Phát huy sức mạnh nội sinh để xây dựng, phát triển đất nước

MTTQ và các tổ chức chính trị-xã hội đã có nhiều nỗ lực trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần tạo nên nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, mạnh mẽ,

Tập hợp, đoàn kết nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế-xã hội

Đảng đoàn đã chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức tuyên truyền, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết 23-NQ/TW thành một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn hệ thống Mặt trận và các đoàn thể chính trị xã hội trên phạm vi cả nước.

Đại đoàn kết phải diễn ra hàng ngày, hàng giờ để chung tay xây dựng và phát triển đất nước

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, đại đoàn kết phải diễn ra hằng ngày, hằng giờ ở tất cả các khu dân cư, các ngành, các cấp để chung tay xây dựng và phát triển đất nước. Càng khó khăn, càng phức tạp, càng phải đoàn kết, thống nhất.

Hậu Giang: Các tôn giáo đang hoạt động bình đẳng, tự do theo quy định của pháp luật

Nguồn lực của các tôn giáo có vai trò quan trọng cùng với nguồn lực của các giai tầng trong xã hội góp phần xây dựng, thúc đẩy Hậu Giang phát triển nhanh, bền vững.

Lễ cầu Quốc thái dân an, hoà bình thế giới tại chùa Bái Đính

Ủy ban Hòa bình Việt Nam phối hợp với Giáp hội phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ cầu quốc thái dân an, hòa bình thế giới và Buổi chia sẻ thông tin về hòa bình nhằm tuyên truyền về truyền thống dân tộc, tinh thần yêu nước.

'Phật giáo Thái Nguyên với sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước'

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Viện Nghiên cứu tôn giáo và tín ngưỡng vừa phối hợp với Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề 'Phật giáo Thái Nguyên với sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước'.

"Trở về quê hương, đóng góp xây dựng TPHCM văn minh - hiện đại - nghĩa tình"

Tại thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng hơn 3.000 doanh nghiệp do kiều bào đầu tư với số vốn hơn 45 nghìn tỷ đồng, thu hút hơn 400 trí thức kiều bào về làm việc dài hạn, gần 200 tri thức tham gia hợp tác nghiên cứu.

Tri ân, đền ơn đáp nghĩa nhân 50 năm chiến thắng Chốt chặn Tàu Ô

Nhiều hoạt động tri ân, đền ơn đáp nghĩa diễn ra tại huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long (tỉnh Bình Phước) nhân dịp kỷ niệm 75 năm ngày thương binh, liệt sỹ và kỷ niệm 50 năm chiến thắng Chốt chặn Tàu Ô (28/8/1972-28/8/2022).

Đại lễ 3 ngày cầu siêu cho đồng bào tử nạn vì Covid-19

Tròn 1 năm sau khi làn sóng dịch Covid-19 lần thứ 4 quét qua TP.HCM lấy đi sinh mạng của hàng ngàn người, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM tổ chức Đại lễ tưởng niệm - kỳ siêu đồng bào tử vong và cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong đại dịch.

Bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới: Phát huy nguồn lực của nhân dân để xây dựng Tổ quốc

Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực có nhiều biến động rất phức tạp, khó dự báo, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đã nỗ lực phấn đấu đạt nhiều kết quả tích cực.

Bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới: Xây dựng “thế trận lòng dân”

Xây dựng và phát huy mạnh mẽ “thế trận lòng dân” là sự phát triển tư tưởng lấy “dân là gốc”, phát huy sức mạnh của nhân dân, là “kế sách giữ nước” từ sớm, từ xa.

Lễ tri ân, cầu siêu anh linh các anh hùng liệt sĩ

Lễ dâng hương, tri ân, cầu siêu anh linh các anh hùng liệt sĩ vừa diễn ra tại Nhà thờ Tổ chùa Ba Vàng nhân 75 năm ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7.

Nối dài đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc

Càng đến ngày 27/7, đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc lại được thể hiện mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Đồng bào theo đạo Hồi góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân

Đồng bào theo đạo Hồi luôn kề vai, sát cánh cùng nhân dân vượt qua khó khăn, thử thách, tích cực tham gia các phong trào đạt hiệu quả thiết thực.