Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, không thể chậm trễ hơn

 - Cơ chế quản lý giáo dục Việt Nam chưa đủ không gian cho các mô hình giáo dục tiên tiến vận hành để tạo ra những con người có tư tưởng khai phóng, có tư duy độc lập, có kỹ năng ...

 

LTS: Trong bài trước, tác giả Nguyễn Huy Viện đã chỉ ra một số hệ lụy về con người khi nền giáo dục chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Còn bài này góp phần chỉ ra những rào cản trói buộc trong cơ chế quản lý giáo dục hiện nay.

Với tư cách là cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, đương nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải chịu trách nhiệm về những hạn chế yếu kém do ngành mình quản lý. Tuy nhiên, nếu quy tất cả trách nhiệm cho ngành giáo dục thì hoàn toàn không khách quan và không công bằng. 

Lý do là giáo dục và đào tạo là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, còn Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan phải thực thi theo đúng chủ trương đã được hoạch định. Vì vậy trách nhiệm đó cũng thuộc về cả hệ thống chính trị. 

Khách quan mà nói, trong mấy chục năm qua, qua nhiều đời bộ trưởng, ngành giáo dục đã có rất nhiều cố gắng tìm tòi, tham khảo nhiều mô hình giáo dục của các quốc gia tiên tiến áp dụng vào Việt Nam nhưng chưa đạt được kết quả như mong muốn. 

Nguyên nhân một phần vì tiếp thu chắp vá, nhưng nguyên nhân chính là do cơ chế quản lý giáo dục Việt Nam chưa đủ không gian cho các mô hình giáo dục tiên tiến vận hành để mang lại hiệu quả. 

Không những vậy, do cơ chế quản lý giáo dục chưa phù hợp cho việc áp dụng các mô hình giáo dục tiên tiến, nên càng áp dụng nhiều mô hình, càng làm cho nền giáo dục rối rắm, không có đường ra. 

Điều đó không chỉ để lại hậu quả cho quốc gia mà còn biến hết thế hệ học sinh này đến thế hệ học sinh khác thành “chuột bạch”. Sản phẩm của ngành giáo dục dù là con người nhưng cũng chỉ là những sản phẩm thử nghiệm. 

{keywords}
Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, không thể chậm trễ hơn

Trong khi đó, tại sao Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và nhiều quốc gia khác lại nhanh chóng áp dụng thành công các mô hình giáo dục tiên tiến? 

Vì trong cơ chế quản lý nhà nước nói chung cũng như quản lý giáo dục nói riêng, các quốc gia đó chỉ tập trung quản lý vĩ mô, đường hướng chiến lược, hệ thống pháp luật. Trên cơ sở đó, nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo cho các lĩnh vực kinh tế, xã hội quốc gia trong đó có giáo dục phát triển. 

Riêng về giáo dục, họ tạo cơ chế mở và quyền tự chủ, thông thoáng cho các nhà trường. Nhờ vậy, họ phát huy được tối đa tính chủ động, năng lực sáng tạo của các cơ sở giáo dục trong tự do học thuật cũng như trong xây dựng chiến lược phát triển nhà trường; trong xây dựng nội dung, chương trình đào tạo cũng như phương pháp dạy và học của thầy và trò. 

Trong không gian giáo dục như vậy, người thầy không phải là nhà truyền giáo, áp đặt một chiều kiến thức có sẵn, mà là người bạn đồng hành của học sinh trong quá trình tìm tòi, khám phá tìm ra chân lý. 

Với cơ chế quản lý như vậy, nền giáo dục không bị xơ cứng, thoái hóa, lạc hậu với thời gian mà ngược lại luôn sống động tạo ra các sản phẩm là những con người có tư tưởng khai phóng, có tư duy độc lập; có năng lực phản biện và dám phản biện bảo vệ chân lý; luôn chủ động, sáng tạo trong công việc, trong cuộc sống hàng ngày của bản thân và trong đời sống xã hội; không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn chuẩn mực về tính kỷ luật và đạo đức, nhân cách. 

Trong thời đại ngày nay, muốn quốc gia phát triển và muốn có xã hội văn minh thì không thể thiếu nguồn nhân lực như vậy. 

Nhân lực là nhân tố mang tính quyết định nhất đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Có những quốc gia nghèo tài nguyên thiên nhiên như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore … nhưng do họ có chiến lược đúng đắn trong đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực nên đất nước đạt được những bước tiến thần kỳ, những thành tựu rực rỡ về phát triển kinh tế - xã hội trong một thời gian ngắn, được cả nhân loại ngưỡng mộ. 

Thực tiễn cho thấy, những quan điểm cho rằng giáo dục là truyền thụ, áp đặt kiến thức sẵn có thì chỉ đào tạo ra những con người chỉ biết thừa hành, chỉ biết làm theo theo sai khiến của người khác. Những người như vậy không có năng lực tư duy độc lập, không có năng lực phản biện và không dám phản biện. Quan điểm giáo dục như vậy không chỉ kìm hãm giáo dục mà tai hại hơn là kìm hãm quốc gia phát triển. 

Tất cả các quốc gia thịnh vượng, cất cánh về kinh tế - xã hội đều có nền giáo dục thành công, đều dựa trên quan điểm giáo dục không những là truyền thụ kiến thức, mà còn là trang bị phương pháp, phát huy sáng tạo, khả năng độc lập tư duy, năng lực phản biện và tinh thần phản biện khoa học cho người học. 

Để có được điều đó, trước hết phải đổi mới tư duy, xây dựng cơ chế thông thoáng trong phát triển giáo dục. Đó là một trong những tiền đề quan trọng nhất cho quốc gia phát triển nhanh và bền vững. 

Quay lại vấn đề giáo dục của Việt Nam, từ chiêm nghiệm thực tế của đất nước, người viết bài có mấy suy nghĩ dưới đây. 

Đảng và Nhà nước đã giao ruộng đất và quyền tự chủ cho nông dân, nhờ đó người nông dân không chỉ tự lo được cuộc sống của họ mà còn đảm bảo lương thực và thực phẩm cho toàn xã hội, đưa quốc gia thoát khỏi tình trạng thiếu đói triền miên trong những năm 80 của thế kỷ trước. Cũng nhờ đó, nông, thuỷ, hải sản đang là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong mấy chục năm qua. 

Đảng và Nhà nước cũng đã đã giao quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh cho người dân, doanh nghiệp sau Đổi mới. Họ đã nhanh chóng khắc phục tình trạng khan hiếm hàng hoá, chấm dứt chuyện từng bánh xà phòng, từng cái săm lốp xe đạp, hay từng mét vải phải phân phối, phải bốc thăm và chỉ trong một thời gian ngắn sau đó, hàng hoá công nghiệp rất dồi dào, phong phú. 

Vì vậy Đảng và Nhà nước cần tin tưởng và mạnh dạn hơn nữa trong việc giao quyền tự chủ cho các cơ sở khoa học, nhà trường, trước hết là các trường đại học, học viện và các trường đào tạo nghề để họ chủ động, sáng tạo trong học thuật và đào tạo. Cần tạo không gian và môi trường thông thoáng, cởi mở cho giáo dục phát triển để khai sáng dân tộc. 

Khi người nông dân đã được tự chủ trên cánh đồng; các doanh nhân đã được tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, thì các nhà khoa học, các nhà trí thức, các nhà trường cũng cần được tự chủ trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo để tạo ra những lớp người có kỹ năng, có kiến thức, đáp ứng được nhu cầu phát triển của đất nước ngày nay. 

Nguyễn Huy Viện

tin nổi bật

Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Gắn kết Mỹ với khu vực

IPEF là sự khởi đầu để bảo đảm gắn kết của Mỹ ở tư cách nền kinh tế số 1 với khu vực  phát triển rất năng động của thế giới.

Đại sứ Mỹ: Chúng tôi mong có quan hệ mạnh mẽ với Việt Nam

Một trong những kết quả quan trọng của hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN - Mỹ là hai bên đã cam kết nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Hy vọng rằng trong tương lai gần, Mỹ sẽ có được kết quả tương tự với Việt Nam.

Những rào cản đất đai

Đất đai là nguồn lực rất lớn nhưng lại đang bị trói bởi nhiều quy định, làm cho nguồn lực này chưa thể thị trường hóa, trở thành nguồn lực cho nền kinh tế.

Đất và người nghèo, người giàu

“Các đại gia Việt Nam toàn liên quan đến bất động sản”. Câu nói nói này của chuyên gia kinh tế Pincus phản ánh đúng thực trạng diễn ra mấy chục năm qua và chúng ta cần làm rõ thực chất của quá trình đó.

Tình thế gian nan cần quyết sách mạnh mẽ

Kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khai mạc hôm nay được hy vọng sẽ giám sát, đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra gay gắt sau đại dịch và nền kinh tế thế giới biến động khó lường.

Làn sóng thử nghiệm và tham vọng công nghệ của Trung Quốc

Khi đã có đủ điều kiện thị trường và kết nối quốc tế, Trung Quốc thực hiện bước thứ ba, giải phóng làn sóng nguồn lực gồm vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng, các kỹ sư được đào tạo và sức mạnh hành chính.

Con đường đột phá công nghệ của Trung Quốc

Suốt nhiều thập kỷ, nhiều người Mỹ chế nhạo Trung Quốc là một quốc gia bắt chước, không có khả năng sáng tạo, chưa nói đến sự đổi mới mang tính đột phá.

Chậm tiêu tiền công và chuyện dám nghĩ, dám làm

Hồi đầu tháng này, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký quyết định thành lập 6 tổ công tác do 4 Phó Thủ tướng và 2 Bộ trưởng làm tổ trưởng.

Trước Chủ tịch Hồ Chí Minh, trí thức, văn nghệ sĩ thấy mình nhỏ bé

Chủ tịch Hồ Chí Minh, dù chưa phải là một đại trí thức được hiểu theo lối được đào tạo bài bản trường lớp, ấy vậy mà bằng kiến thức được đắp bồi từ đời sống thực tế, Người trở thành vĩ nhân của thời đại.

Đồng bằng sông Cửu Long: Quy hoạch phải vượt lên trên lợi ích cục bộ địa phương

Hội nghị cán bộ toàn quốc diễn ra mới đây nhằm triển khai phương hướng phát triển kinh tế - xã hội đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Phần Lan gia nhập NATO: Căng thẳng chờ phía trước

Chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine gây nhiều tác động đến trật tự quốc tế. Một trong những hệ quả của cuộc chiến chính là việc Phần Lan quyết định gia nhập NATO.

Học thuyết Monroe của Australia giữa thỏa thuận an ninh Trung Quốc - Solomon

Sự đổ dồn chú ý về hiệp ước an ninh gần đây giữa Trung Quốc và quần đảo Solomon làm sáng tỏ khái niệm về phạm vi ảnh hưởng trong khu vực của Australia. Tại sao Australia lại cảm thấy lo lắng?

Chiến sự Ukraine: Mỹ thay đổi cách tiếp cận, ‘ra giá’ với Nga

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết Ukraine có thể đề xuất gỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Nga để đổi lấy việc Nga chấm dứt các hoạt động quân sự ở nước này.

Hà Nội sẽ rà soát, thu hồi dự án bất động sản 'quây tôn'

Để Hà Nội cất cánh, trước hết cần dỡ bỏ các rào cản, di chuyển các chướng ngại vật đang nằm la liệt trên đường băng.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Phải trí thức hóa nông dân

Trong tham luận tại hội nghị Trung ương 5 vừa diễn ra, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh yêu cầu phải trí thức hóa nông dân, giúp nông dân làm giàu.