Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, không thể chậm trễ hơn

 - Cơ chế quản lý giáo dục Việt Nam chưa đủ không gian cho các mô hình giáo dục tiên tiến vận hành để tạo ra những con người có tư tưởng khai phóng, có tư duy độc lập, có kỹ năng ...

 

LTS: Trong bài trước, tác giả Nguyễn Huy Viện đã chỉ ra một số hệ lụy về con người khi nền giáo dục chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Còn bài này góp phần chỉ ra những rào cản trói buộc trong cơ chế quản lý giáo dục hiện nay.

Với tư cách là cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, đương nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải chịu trách nhiệm về những hạn chế yếu kém do ngành mình quản lý. Tuy nhiên, nếu quy tất cả trách nhiệm cho ngành giáo dục thì hoàn toàn không khách quan và không công bằng. 

Lý do là giáo dục và đào tạo là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, còn Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan phải thực thi theo đúng chủ trương đã được hoạch định. Vì vậy trách nhiệm đó cũng thuộc về cả hệ thống chính trị. 

Khách quan mà nói, trong mấy chục năm qua, qua nhiều đời bộ trưởng, ngành giáo dục đã có rất nhiều cố gắng tìm tòi, tham khảo nhiều mô hình giáo dục của các quốc gia tiên tiến áp dụng vào Việt Nam nhưng chưa đạt được kết quả như mong muốn. 

Nguyên nhân một phần vì tiếp thu chắp vá, nhưng nguyên nhân chính là do cơ chế quản lý giáo dục Việt Nam chưa đủ không gian cho các mô hình giáo dục tiên tiến vận hành để mang lại hiệu quả. 

Không những vậy, do cơ chế quản lý giáo dục chưa phù hợp cho việc áp dụng các mô hình giáo dục tiên tiến, nên càng áp dụng nhiều mô hình, càng làm cho nền giáo dục rối rắm, không có đường ra. 

Điều đó không chỉ để lại hậu quả cho quốc gia mà còn biến hết thế hệ học sinh này đến thế hệ học sinh khác thành “chuột bạch”. Sản phẩm của ngành giáo dục dù là con người nhưng cũng chỉ là những sản phẩm thử nghiệm. 

{keywords}
Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, không thể chậm trễ hơn

Trong khi đó, tại sao Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và nhiều quốc gia khác lại nhanh chóng áp dụng thành công các mô hình giáo dục tiên tiến? 

Vì trong cơ chế quản lý nhà nước nói chung cũng như quản lý giáo dục nói riêng, các quốc gia đó chỉ tập trung quản lý vĩ mô, đường hướng chiến lược, hệ thống pháp luật. Trên cơ sở đó, nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo cho các lĩnh vực kinh tế, xã hội quốc gia trong đó có giáo dục phát triển. 

Riêng về giáo dục, họ tạo cơ chế mở và quyền tự chủ, thông thoáng cho các nhà trường. Nhờ vậy, họ phát huy được tối đa tính chủ động, năng lực sáng tạo của các cơ sở giáo dục trong tự do học thuật cũng như trong xây dựng chiến lược phát triển nhà trường; trong xây dựng nội dung, chương trình đào tạo cũng như phương pháp dạy và học của thầy và trò. 

Trong không gian giáo dục như vậy, người thầy không phải là nhà truyền giáo, áp đặt một chiều kiến thức có sẵn, mà là người bạn đồng hành của học sinh trong quá trình tìm tòi, khám phá tìm ra chân lý. 

Với cơ chế quản lý như vậy, nền giáo dục không bị xơ cứng, thoái hóa, lạc hậu với thời gian mà ngược lại luôn sống động tạo ra các sản phẩm là những con người có tư tưởng khai phóng, có tư duy độc lập; có năng lực phản biện và dám phản biện bảo vệ chân lý; luôn chủ động, sáng tạo trong công việc, trong cuộc sống hàng ngày của bản thân và trong đời sống xã hội; không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn chuẩn mực về tính kỷ luật và đạo đức, nhân cách. 

Trong thời đại ngày nay, muốn quốc gia phát triển và muốn có xã hội văn minh thì không thể thiếu nguồn nhân lực như vậy. 

Nhân lực là nhân tố mang tính quyết định nhất đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Có những quốc gia nghèo tài nguyên thiên nhiên như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore … nhưng do họ có chiến lược đúng đắn trong đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực nên đất nước đạt được những bước tiến thần kỳ, những thành tựu rực rỡ về phát triển kinh tế - xã hội trong một thời gian ngắn, được cả nhân loại ngưỡng mộ. 

Thực tiễn cho thấy, những quan điểm cho rằng giáo dục là truyền thụ, áp đặt kiến thức sẵn có thì chỉ đào tạo ra những con người chỉ biết thừa hành, chỉ biết làm theo theo sai khiến của người khác. Những người như vậy không có năng lực tư duy độc lập, không có năng lực phản biện và không dám phản biện. Quan điểm giáo dục như vậy không chỉ kìm hãm giáo dục mà tai hại hơn là kìm hãm quốc gia phát triển. 

Tất cả các quốc gia thịnh vượng, cất cánh về kinh tế - xã hội đều có nền giáo dục thành công, đều dựa trên quan điểm giáo dục không những là truyền thụ kiến thức, mà còn là trang bị phương pháp, phát huy sáng tạo, khả năng độc lập tư duy, năng lực phản biện và tinh thần phản biện khoa học cho người học. 

Để có được điều đó, trước hết phải đổi mới tư duy, xây dựng cơ chế thông thoáng trong phát triển giáo dục. Đó là một trong những tiền đề quan trọng nhất cho quốc gia phát triển nhanh và bền vững. 

Quay lại vấn đề giáo dục của Việt Nam, từ chiêm nghiệm thực tế của đất nước, người viết bài có mấy suy nghĩ dưới đây. 

Đảng và Nhà nước đã giao ruộng đất và quyền tự chủ cho nông dân, nhờ đó người nông dân không chỉ tự lo được cuộc sống của họ mà còn đảm bảo lương thực và thực phẩm cho toàn xã hội, đưa quốc gia thoát khỏi tình trạng thiếu đói triền miên trong những năm 80 của thế kỷ trước. Cũng nhờ đó, nông, thuỷ, hải sản đang là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong mấy chục năm qua. 

Đảng và Nhà nước cũng đã đã giao quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh cho người dân, doanh nghiệp sau Đổi mới. Họ đã nhanh chóng khắc phục tình trạng khan hiếm hàng hoá, chấm dứt chuyện từng bánh xà phòng, từng cái săm lốp xe đạp, hay từng mét vải phải phân phối, phải bốc thăm và chỉ trong một thời gian ngắn sau đó, hàng hoá công nghiệp rất dồi dào, phong phú. 

Vì vậy Đảng và Nhà nước cần tin tưởng và mạnh dạn hơn nữa trong việc giao quyền tự chủ cho các cơ sở khoa học, nhà trường, trước hết là các trường đại học, học viện và các trường đào tạo nghề để họ chủ động, sáng tạo trong học thuật và đào tạo. Cần tạo không gian và môi trường thông thoáng, cởi mở cho giáo dục phát triển để khai sáng dân tộc. 

Khi người nông dân đã được tự chủ trên cánh đồng; các doanh nhân đã được tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, thì các nhà khoa học, các nhà trí thức, các nhà trường cũng cần được tự chủ trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo để tạo ra những lớp người có kỹ năng, có kiến thức, đáp ứng được nhu cầu phát triển của đất nước ngày nay. 

Nguyễn Huy Viện

tin nổi bật

Bồi dưỡng cán bộ ở nước ngoài, để đi học không thành đi shopping

Theo Kết luận số 39 mới đây, Bộ Chính trị dự kiến, từ nay đến 2025, mỗi năm sẽ cử đi nước ngoài bồi dưỡng khoảng 400 cán bộ; và khoảng 500 cán bộ mỗi năm cho giai đoạn 2026-2030.

Về nơi ‘nằm sấp thấy cá, nằm ngửa thấy ong’

Tương Dương - Nghệ An cùng với Hương Khê - Hà Tĩnh và Đông Hà - Quảng Trị là ba điểm nắng nóng nhất miền Trung. Nhưng ít ai biết rằng, ở ngay cạnh “rốn nóng” Tương Dương lại là một điểm đến lý thú bậc nhất ở miền tây Nghệ An.

Lý do khiến nữ Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc Park Soon-ae buộc phải từ chức ngày 8/8 do thất bại trong việc thuyết phục người dân chấp nhận việc bắt đầu bậc tiểu học từ 5 tuổi.

Singapore - bậc thầy về tuyển chọn, cử người ra nước ngoài học tập

Để cử người ra nước ngoài học sau đó về làm cho khu vực công, đảo quốc sư tử làm rất bài bản từ khâu tuyển chọn đến khâu sử dụng.

Người tài không bỏ việc, chỉ rời bỏ sếp kém

Không ít người tài được đưa đi đào tạo, sau khi tốt nghiệp được bố trí công việc thì xin nghỉ hoặc chuyển ra ngoài cơ quan nhà nước. Họ không rời bỏ công việc mà chỉ rời bỏ người quản lý yếu kém.

Những tín hiệu sau cuộc gặp của Ngoại trưởng Mỹ - Trung

Đây là lần hội đàm đầu tiên giữa lãnh đạo ngoại giao Mỹ - Trung kể từ cuộc tiếp xúc tháng 10/2021 trong bối cảnh hai cường quốc tăng cường tương tác khi phương Tây đang tập trung vào xung đột Nga - Ukraine.

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Đưa cán bộ đi nước ngoài: Khát vọng học thành tài trong thời đại 4.0

Kết luận 39 có đề cập tới việc bồi dưỡng cán bộ về khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đây là chủ trương rất đúng và trúng.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Minh Trị Thiên Hoàng với quyết tâm canh tân nước Nhật, học bên ngoài để vươn lên

Minh Trị Thiên Hoàng (1852-1912) trị vì từ năm 1867 cho đến khi qua đời. Ông được coi là một minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Vị vua cải trang làm thợ ở Hà Lan để học đóng tàu

Mỗi quốc gia có con đường riêng để phát triển, đi lên. Tuy nhiên, lịch sử nhân loại đã cho thấy trong quá trình phát triển “riêng” của từng quốc gia, dường như có một điểm “chung“ cho các nước…

Hơi thở hiện đại và cảm hứng giá trị bền vững từ ly cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới

Vừa là lựa chọn lý tưởng và tiện lợi để thưởng thức cà phê cao cấp ngay tại nhà, cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới vừa là một lời gợi mở từ Nestlé và Starbucks về xu hướng tiêu dùng sản phẩm cà phê bền vững, hạn chế tác động môi trường.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.