Liệu người Việt Nam còn có cơ hội?

Muốn vượt qua thác ghềnh, trước hết phải xuống thuyền đi đã. Một thập kỷ trước mắt để hoàn thành mục tiêu công nghiệp hóa liệu có trôi qua không kết quả?

Khi nêu vấn đề về việc ký quá nhiều FTAs, mở cửa toàn diện và khu vực FDI ngày càng lấn tới trong nền kinh tế trong mấy bài viết gần đây, tôi chỉ muốn đặt câu hỏi: Liệu người Việt Nam còn cơ hội phát triển các ngành công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo - nền tảng cho mọi ngành công nghiệp hay không?

Không có cơ hội phát triển tương xứng  

Tôi hoàn toàn không kỳ thị mở cửa và thu hút FDI, những yếu tố đã góp phần cải cách sâu rộng, nâng tầm chính sách và hành xử theo chuẩn quốc tế và giúp cải thiện cuộc sống của người Việt Nam chúng ta.

Nhưng phải nêu lên vấn đề mở cửa và FDI lấn át để thấy tương quan: Người Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam đã không phát triển hay đúng hơn không có cơ hội phát triển tương xứng với quá trình đó.

{keywords}
Doanh nghiệp dân tộc không lớn mạnh, không làm chủ, chúng ta chỉ mãi phụ thuộc, từ kinh tế đến quốc phòng. Ảnh: Lê Anh Dũng

Tất nhiên không phải không có trường hợp ngoại lệ, như ngành công nghiệp xe máy. Hai chục năm trước đây, người Nhật Bản đến lập nên những liên doanh xe máy, mà về bản chất, họ nhập khẩu linh kiện, máy về lắp ráp. Sau đó, nhờ bảo hộ, nhờ thị trường rộng lớn, họ xây dựng được các chuỗi cung ứng nội địa để đến nay, đa số phụ tùng của chiếc xe máy đã được sản xuất ở Việt Nam.

Nhưng ngoài lĩnh vực xe máy, những ngành công nghiệp nào đã phát triển được công nghiệp phụ trợ nội địa? Tỷ lệ nội địa hóa với xe 9 chỗ trong ngành ô tô - ngành nhận được sự quan tâm nhất, có chính sách bảo hộ tốt nhất - còn lâu mới đáp ứng được trong khi mục tiêu 30-40% đến năm 2020.

Ngành cơ khí đến năm 2019 mới đáp ứng 32,5% nhu cầu trong nước, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 45-50% đề ra. Công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản chủ yếu là xuất khẩu sản phẩm thô hoặc sơ chế là chủ yếu; công nghiệp đóng tàu gặp nhiều khó khăn; ngành thép có sức cạnh tranh thấp, hoạt động kém hiệu quả...

Trong khi đó, vốn FDI ngày càng mở rộng. Năm 2019, trong tổng số 19 ngành lĩnh vực có đầu tư FDI, nguồn vốn này tập trung nhiều nhất vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo với tổng số vốn đạt 24,56 tỷ USD, chiếm 64,6% tổng vốn đầu tư đăng ký.

Công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng lớn trong vốn FDI đăng ký cả về đăng ký vào các dự án đầu tư mới, dự án đầu tư mở rộng và góp vốn, mua cổ phần. Trong lĩnh vực này, đầu tư của khu vực doanh nghiệp nhà nước ngày càng teo lại, nhường chỗ cho FDI.       

Khu vực FDI đang chiếm tới 50% giá trị sản xuất công nghiệp, 70% giá trị xuất khẩu và 20% GDP. Khu vực này tăng trưởng tới 9,4%, cao hơn nhiều so với 6,6% của khu vực tư nhân trong nước và 4,4% của doanh nghiệp nhà nước trong thập kỷ qua.

Nền kinh tế dựa vào các hộ gia đình là chính 

Để so sánh tương quan, xin minh họa, khu vực tư nhân trong nước chỉ chiếm vỏn vẹn 9-19% GDP, kinh tế hộ gia đình chiếm tới 33% GDP, doanh nghiệp nhà nước chiếm hơn 32% GDP. Các số liệu trên cho thấy, nền kinh tế chúng ta vẫn còn dựa vào các hộ gia đình là chính, còn rất li ti, yếu kém.

Tham khảo thêm

Các doanh nghiệp Việt Nam ít quan tâm đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp. Các doanh nghiệp FDI đóng góp ngày càng tăng vào giá trị sản xuất công nghiệp, trong khi đóng góp của doanh nghiệp nhà nước ngày càng giảm.

Hiệu quả hoạt động của đa số doanh nghiệp công nghiệp nhà nước thấp, nhiều chương trình đầu tư quốc gia, dự án công nghiệp quy mô lớn bị thua lỗ. Phần lớn doanh nghiệp công nghiệp tư nhân trong nước là doanh nghiệp vừa và nhỏ với năng lực còn nhiều hạn chế.

Doanh nghiệp dân tộc không lớn mạnh, không làm chủ, chúng ta chỉ mãi phụ thuộc, từ kinh tế đến quốc phòng, mà thôi.

Nhìn quanh xem, đâu là những đồ dùng công nghiệp của người Việt Nam? Đâu là những mặt hàng công nghiệp mang thương hiệu Việt Nam được xuất khẩu, cạnh tranh trên thị trường thế giới, được bày bán trên các siêu thị nước ngoài?

Hãy xem xung quanh mấy năm nay, các doanh nghiệp Việt Nam trong nhiều lĩnh vực đang bị thôn tính qua các vụ M&A nhiều như thế nào, quy mô ngày càng lớn ra sao!

Đã đành là theo quy luật thị trường khi đã hội nhập và mở cửa, việc nhập khẩu linh kiện, nguyên phụ liệu với giá rẻ hơn là đương nhiên; việc chủ doanh nghiệp bán doanh nghiệp cho người nước ngoài khi có lãi là đương nhiên.

Nhưng tôi muốn đặt ra câu hỏi, vì sao người Việt Nam chúng ta không thể vươn lên phía trên của chuỗi giá trị? Vì sao doanh nghiệp Việt Nam không thể thực hiện M&A ở thị trường nước ngoài? Chả lẽ mấy chục năm nay chúng ta chỉ “hài lòng” ngụp lặn làm thuê ở vùng đáy của chuỗi giá trị với đồng lương kém cỏi mà thiếu đi giấc mơ vươn lên?

Phải nâng niu từng doanh nghiệp để họ phát triển   

Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 22/3/2018 của Bộ Chính trị nêu: “Nền công nghiệp nước ta thời gian qua phát triển chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chủ yếu phát triển theo mục tiêu ngắn hạn, thiếu tính bền vững; nội lực của nền công nghiệp còn yếu, phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; trình độ công nghệ còn lạc hậu, chậm được đổi mới; chất lượng sản phẩm, năng suất lao động ngành công nghiệp còn thấp;phát triển công nghiệp chưa gắn kết chặt chẽ với các ngành kinh tế khác; còn quá chú trọng vào lao động giá rẻ, chưa tận dụng tốt được lợi thế trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng...”.

Nhắc lại Nghị quyết để thấy, phải nâng niu từng doanh nghiệp để họ phát triển chứ đừng hành hạ họ trên thực tế, đừng phân biệt đối xử họ trong chính sách, đừng cài cắm các điều khoản để có lợi cho cơ quan quản lý, đẩy khó khăn cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải được ổn định làm ăn để tích lũy tư bản, để lớn mạnh lên, đủ sức cạnh tranh ở sân nhà và ra thế giới.

Tất nhiên, để phát triển nền công nghiệp, để làm chủ nền kinh tế thì điều này còn lâu mới đủ, còn đòi hỏi thêm nhiều điều khác mà tôi không đủ trình độ để nêu hết.

Xin trích câu nói rất đáng suy tư của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Quốc hội gần đây: “Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thoát bẫy thu nhập trung bình, nguy cơ lớn nhất không phải là tụt hậu về kinh tế; mà thách thức lớn nhất của chúng ta chính là thiếu ý chí vươn lên và nguy cơ lớn nhất là thiếu quyết tâm hành động”.

Muốn vượt qua thác ghềnh thì trước hết phải xuống thuyền đi đã. Một thập kỷ trước mắt để hoàn thành mục tiêu công nghiệp hóa liệu có trôi qua không kết quả?

Tư Giang 

Giấc mơ hóa rồng dang dở

Giấc mơ hóa rồng dang dở

Tôi thực sự ngỡ ngàng khi đi thăm một số nhà máy lắp ráp ô tô do người Việt Nam làm chủ gần đây.

tin nổi bật

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Khi Bí thư Thành ủy TP.HCM cám ơn Thủ tướng

Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên đã cám ơn Thủ tướng có chỉ đạo kịp thời, cụ thể, rõ ràng, giúp cho công trình trọng điểm của thành phố được triển khai và giải quyết được những vướng mắc vừa qua.

Những nghịch lý tăng trưởng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế gia tăng và hàng loạt lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khởi sắc trong nửa đầu năm nay là điều thật sự đáng mừng, thể hiện kết quả sinh động, thuyết phục nhất của việc chuyển đổi trong chính sách chống Covid-19.

Lạm phát và lòng tin

Là phóng viên theo dõi vĩ mô, tôi thường tìm đọc những con số thống kê vì hơn mọi nhận định, đánh giá có thể thiên kiến, con số mới giúp bổ sung cái nhìn bao quát nhất.

3 hạt khô nẩy cây vàng, đặc sản Việt vươn ra thế giới thu chục nghìn tỷ

Từ 3 hạt vải của cụ Hoàng Văn Cơm đem về ươm trồng ở quê hương Thanh Hà, đến nay vải thiều vang danh thế giới, thành đặc sản gần chục nghìn tỷ.

Giảm thuế xăng dầu, dân chờ làn gió mát giữa nắng hè

Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu sau khi tham mưu điều chỉnh giảm thuế bảo vệ môi trường xuống mức sàn từ đầu tháng 8 đến cuối năm.

Giảm thuế xăng dầu là cấp bách hơn bao giờ hết

“Chị cho em 50 ngàn tiền xăng. À, 30 ngàn thôi”. “Chị cho 100 ngàn. Thôi, 70 ngàn”. Những lời hội thoại này tôi nghe được khi đứng quan sát dòng người xếp hàng mua xăng hôm qua.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Vươn lên tự chủ chứ không chịu phụ thuộc

Tư tưởng của Thủ tướng phát triển nền kinh tế “tự chủ, độc lập” trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng là cực kỳ xác đáng.

Tình thế gian nan cần quyết sách mạnh mẽ

Kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khai mạc hôm nay được hy vọng sẽ giám sát, đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra gay gắt sau đại dịch và nền kinh tế thế giới biến động khó lường.

Chậm tiêu tiền công và chuyện dám nghĩ, dám làm

Hồi đầu tháng này, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký quyết định thành lập 6 tổ công tác do 4 Phó Thủ tướng và 2 Bộ trưởng làm tổ trưởng.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Phải trí thức hóa nông dân

Trong tham luận tại hội nghị Trung ương 5 vừa diễn ra, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh yêu cầu phải trí thức hóa nông dân, giúp nông dân làm giàu.

Giấc mơ tăng trưởng của Thủ đô

Trung tuần tháng 10 và đầu tháng 11 năm ngoái, khi các biện pháp phong tỏa để chống dịch Covid-19 trên bình diện cả nước được dỡ bỏ, lãnh đạo TP Hà Nội lập tức tổ chức hai buổi đối thoại với doanh nghiệp.