Nước cờ tính toán kỹ của Iran trước sức ép từ Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn đàm phán, nhưng Iran không quan tâm. 

Việc Iran không đồng ý ngồi vào bàn đàm phán như mong muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump bộc lộ rõ những hạn chế trong chiến lược ngoại giao mà ông theo đuổi để buộc nước Cộng hòa Hồi giáo từ bỏ tham vọng hạt nhân.

{keywords}
Lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei phát biểu trong một buổi lễ ở Tehran. (Ảnh: Reuters)

Không như Triều Tiên đã ngồi vào bàn thương lượng trực tiếp với Mỹ, Tehran phản ứng tức giận trước hành động "vừa đấm vừa xoa" (kết hợp đề nghị đàm phán và cấm vận kinh tế) của ông Trump. Ngày 8/7, Iran chính thức làm giàu urnaium vượt giới hạn 3,67% đã cam kết trong thỏa thuận ký với các cường quốc thế giới năm 2015. Iran còn cảnh báo sẽ tiếp tục giảm bớt tuân thủ thỏa thuận sau mỗi 60 ngày, nếu các nước không giúp Tehran tránh được cấm vận mà chính quyền Trump tái áp đặt.

"Chúng tôi đã sẵn sàng làm giàu uranium ở bất cứ mức độ nào và với bất kỳ số lượng nào", Behrouz Kamalvandi, phát ngôn viên Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Iran, tuyên bố.

Liên tiếp những hành động leo thang căng thẳng của Mỹ và Iran đã làm dấy lên lo ngại rằng, hai nước rốt cuộc sẽ lao vào một cuộc đối đầu quân sự.

Tuy nhiên, tạp chí Politico dẫn lời các chuyên gia phân tích nhận định, các động thái của Iran nằm trong một ván cờ đã tính toán kỹ, vừa đáp trả ông Trump vừa gây áp lực cho giới chức EU, những người đã dốc sức để thỏa thuận 2015 được ký kết, buộc họ phải phản đối Mỹ. Người Iran có thể cũng đặt cược rằng, Tổng thống Trump vốn tỏ ra không muốn chiến tranh sẽ dỡ bỏ cấm vận để đối lấy đàm phán.

Iran "đang thử các giới hạn để đánh giá phản ứng của Mỹ và các bên liên quan", Politico dẫn lời Suzanne Maloney, một học giả về Iran tại Viện Brookings. "Đó là một cách rất hiệu quả khi muốn biết về một chính quyền linh hoạt của Mỹ và khiến các bên ký thỏa thuận cảm thấy tình hình đang ngày một cấp bách".

Một quan chức Mỹ thạo vấn đề tiết lộ với Politico hôm 7/7 rằng, đội ngũ của Tổng thống Trump đang hy vọng 3 điều: châu Âu áp một số đòn trừng phạt lên Iran để ngăn nước này không vi phạm thêm thỏa thuận; một cơ chế tài chính mà châu Âu mới lập ra để giúp Iran có được hàng hóa phi cấm vận hoạt động hiệu quả, và các cuộc tập trận gần đây của Mỹ ở Trung Đông là chưa đủ ngăn Iran khỏi sự leo thang quân sự hơn nữa. 

"Về cơ bản, chúng tôi muốn họ vẫn ở lại thỏa thuận", quan chức kể trên nói khi được hỏi tại sao chính quyền Trump lại hy vọng cơ chế tài chính của châu Âu, còn được gọi là INSTEX, hoạt động hiệu quả. Cũng theo quan chức này, hiện không ai muốn lao vào một cuộc chiến tổng lực với Iran, cũng không muốn nước này chế tạo vũ khí hạt nhân.

Cả Iran và Triều Tiên đều đối diện với "cơn thịnh nộ" của Tổng thống Trump về chương trình hạt nhân của hai nước, trong đó có việc áp cấm vận. Nhưng trong khi lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un chấp nhận đối thoại thì giới chức ở Tehran vẫn không muốn ngồi vào bàn với ông Trump.

{keywords}
Ảnh: New Daily

Có nhiều lý do. Iran có hệ tư tưởng bài Mỹ được mài giũa từ cuộc cách mạng 40 năm trước. Lãnh đạo nước Cộng hòa Hồi giáo hiếm khi lên tiếng phản hồi những phát ngôn đe dọa từ quốc gia mà họ ví như "Quỷ Stan". Tehran càng tỏ ra thận trọng sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận 2015. Nhiều người ở Tehran thậm chí cho rằng, Washington thực sự muốn thay đổi chế độ chứ không chỉ muốn sự thay đổi hành động ở Iran.

Iran trước nay vẫn khẳng định không muốn chế bom nguyên tử mà chỉ phát triển chương trình hạt nhân, vì các mục đích hòa bình, chẳng hạn như sản xuất điện.

Tuy nhiên, theo Politico, bất kỳ động thái nào của Tehran đều có thể dẫn tới những hậu quả tức thì, có thể làm nổ ra chiến tranh hoặc một cuộc chạy đua vũ khí ở Trung Đông. Các đồng minh của Mỹ ở khu vực, điển hình là Israel, Ảrập Xêút và Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE) đều không muốn thấy Iran trở thành một nước hạt nhân. Israel thậm chí từng bóng gió sẽ mở một cuộc tấn công phủ đầu để ngăn Iran phát triển vũ khí nguyên tử.

Khả năng đối đầu quân sự ở Trung Đông hiện nay đang rất cao, đặc biệt sau loạt vụ tấn công nhằm vào các tàu dầu quốc tế. Mỹ quy trách nhiệm cho Iran và đã triển khai thêm hàng trăm binh sĩ tới khu vực. 

Tổng thống Trump liên tục thể hiện rõ muốn đối thoại hơn là chiến tranh với Iran. Vị tổng tư lệnh Mỹ từng hủy bỏ quyết định tấn công Iran vào phút chót trong tháng 6, sau khi Tehran bắn hạ một máy bay do thám không người lái của Mỹ, hứa hẹn Iran sẽ thịnh vượng về kinh tế nếu chấp nhận yêu sách của ông. Trump cùng Ngoại trưởng Mike Pompeo thậm chí nói Washington sẵn sàng đàm phán với Iran mà không cần bất kỳ điều kiện tiên quyết nào. 

Có một điều thấy rõ là Tổng thống Trump e ngại một cuộc chiến với Iran sẽ có hại cho ông trong cuộc bầu cử 2020. Ông tái tranh cử với cam kết đưa Mỹ thoát khỏi những rối rắm ở Trung Đông.

Nhưng như thường thấy, ông Trump vẫn đe dọa "xóa sổ" Iran, tăng cường hiện diện quân sự Mỹ ở Trung Đông và ra các đòn trừng phạt. Khi Iran tuyên bố sẽ vượt qua giới hạn làm giàu uranium đặt ra trong thỏa thuận 2015, ông Trump viết trên Twitter: "Hãy thận trọng với những lời đe dọa, Iran. Chúng sẽ quay trở lại cắn các người như chưa từng ai cắn trước kia!".

Về phía Iran, lãnh tụ tối cao Khamenei liên tục bác bỏ khả năng đối thoại với ông Trump. Ngoại trưởng Javad Zarif mới đây tuyên bố Iran không cúi đầu trước bất kỳ đe dọa nào.

"Chúng tôi sẽ không đầu hàng áp lực quốc tế và đoàn kết cùng nhân dân toàn thế giới. Chúng tôi sẽ làm cho họ nói với dân Iran bằng ngôn ngữ của sự tôn trọng và không bao giờ dọa dẫm một người Iran nào", ông Zarif nói.

Thanh Hảo

tin nổi bật

Vì sao Mỹ khó ‘cấm cửa’ kim cương và vàng từ Nga?

Các nhà sản xuất kim hoàn và giới chức Mỹ đang phải đứng trước một nhiệm vụ khó khăn: chặn dòng chảy đá quý và kim loại quý của Nga vào nước này.

Đường sắt – Yếu tố định đoạt chiến cục với Nga của Ukraine

Mạng lưới đường sắt đang trở thành một trong những công cụ hậu cần quan trọng nhất và là 'biểu tượng kháng chiến' của Ukraine.

Nếu EU áp cấm vận dầu mỏ, Nga có bị đẩy vào thế bí?

Moscow đang phải đối mặt với một thách thức chưa từng có: nếu Liên minh châu Âu (EU) cấm nhập khẩu hàng triệu thùng dầu thô của Nga, liệu họ có thể tìm được khách hàng mới?

Vì sao Biển Đen quan trọng với Nga trong cuộc chiến ở Ukraine?

Nhiều chuyên gia cho rằng, Nga sẽ không thể củng cố lực lượng hải quân đang hứng chịu tổn thất trong chiến dịch tấn công quân sự ở Ukraine nếu không có sự tiếp cận lớn hơn với Biển Đen.

Chuyên gia lý giải nguyên nhân đồng Rúp Nga phục hồi phi thường

Sau khi mất gần một nửa giá trị vào tháng Ba do các lệnh trừng phạt từ phương Tây, đồng Rúp Nga đã phục hồi lên mức cao nhất trong hơn hai năm qua.

Vì sao loại vũ khí quan trọng cho Ukraine chống Nga đang bị thiếu hụt?

Hiện có một số nguyên nhân khiến Ukraine bị thiếu hụt nguồn cung tên lửa Javelin, một vũ khí lợi hại do Mỹ tài trợ để chống lại các lực lượng Nga.

Sau Ba Lan, Bulgaria, thành viên EU nào sẽ bị Nga ngắt khí đốt?

Cuộc chiến năng lượng giữa Nga và Liên minh châu Âu (EU) tăng nhiệt sau quyết định của Moscow về ngưng cấp khí đốt cho Ba Lan và Bulgaria.

Nga bắt đầu cắt nguồn cung nhiên liệu, châu Âu có lâm nguy?

Một yếu tố đang phủ bóng lên phản ứng của châu Âu trước chiến dịch tấn công quân sự của Moscow ở Ukraine là, khí đốt Nga đang sưởi ấm các ngôi nhà và cung cấp năng lượng cho các ngành công nghiệp của châu lục.

Nga thất thế trong 'chiến tranh mạng' với Ukraine?

Giữa lúc các lệnh trừng phạt của phương Tây đang gây khó khăn cho nền kinh tế và quân đội hứng chịu tổn thất trong chiến dịch quân sự ở Ukraine, Nga còn phải đối mặt với một thách thức mới.

Lý do Đức dè dặt chuyển vũ khí hạng nặng cho Ukraine

Dù đã tuyên bố thay đổi chính sách đối ngoại và quốc phòng khi xung đột Nga-Ukraine bắt đầu, nhưng Đức vẫn tỏ ra dè dặt trong việc cấp vũ khí hạng nặng cho Kiev.

Sự thay đổi chiến lược của Mỹ trong giai đoạn 2 cuộc chiến Nga - Ukraine

Khi chiến dịch tấn công quân sự của Nga ở Ukraine biến thành cuộc chiến tranh tiêu hao, không có khả năng đạt thỏa thuận hòa bình trong nay mai, Mỹ và các đồng minh bắt đầu thay đổi chiến lược ứng phó.

Nga - Ukraine xung đột, các nước lân cận ảnh hưởng kinh tế thế nào?

Vào thời bình, việc gần các thị trường của Nga và Ukraine là một lợi thế. Tuy nhiên, vào thời chiến, các mối quan hệ chặt chẽ về kinh tế đã trở thành gánh nặng đối với các nước láng giềng.

Ngày bỏ phiếu bầu tổng thống, cử tri Pháp lựa chọn Macron hay Le Pen?

Cử tri Pháp hôm nay (24/4) đi bỏ phiếu bầu tổng thống. Họ sẽ phải quyết định tiếp tục ủng hộ Tổng thống Emmanuel Macron hay nhà lãnh đạo cực hữu Marine Le Pen.

Cách Nga 'sống chung' với lệnh trừng phạt

Chính phủ, các doanh nghiệp và người dân Nga đang có những giải pháp sáng tạo để đối phó với những lệnh trừng phạt từ phương Tây và thích ứng với trạng thái 'bình thường mới'.

Nga hé lộ mục tiêu thật sự của giai đoạn 2 cuộc chiến ở Ukraine

Một tướng cấp cao của quân đội Nga cho biết, mục tiêu cho giai đoạn 2 chiến dịch tấn công quân sự của nước này ở Ukraine là thâu tóm kiểm soát toàn bộ khu vực miền nam và vùng Donbass, miền đông nước láng giềng.