Lợi và hại của mô hình Đối tác Công – Tư

- Có một cuộc so tài giữa hai nghệ sĩ dương cầm. Sau khi nghe người nghệ sĩ đầu tiên biểu diễn, ban giám đã khảo trao giải ngay cho người thứ hai. Chẳng cần phải nghe thêm, bởi liệu ai có thể chơi tệ hơn người thứ nhất? Một logic giống như vậy dường như cũng đang được áp dụng cho mô hình đối tác công – tư (PPP)

Có câu chuyện xưa kể rằng có một cuộc so tài giữa hai nghệ sĩ dương cầm. Sau khi nghe người nghệ sĩ đầu tiên biểu diễn, ban giám đã trao giải ngay cho người thứ hai. Chẳng cần phải nghe thêm, bởi liệu ai có thể chơi tệ hơn người thứ nhất?

Một logic giống như vậy dường như cũng đang được áp dụng cho mô hình đối tác công – tư (PPP) nhằm cung cấp các cơ sở hạ tầng như đường, điện, nước, sân bay hoặc phát triển các khu du lịch lớn. Trên thực tế, việc lắng nghe cả hai thí sinh, và đánh giá điểm mạnh điểm yếu của họ, là vô cùng cần thiết.

Nghệ sĩ dương cầm đầu tiên ở đây là nhà nước, vốn đối mặt với hai thách thức: vấn đề động cơ  (hoặc tham nhũng) và vấn đề ngân sách. Vấn đề động cơ xuất phát từ thực tế là khi các chính phủ mua một dự án đường bộ, nhà thầu được lựa chọn có thể cắt xén công trình bởi họ muốn bỏ túi khoản cắt xén này. Nhà thầu này thậm chí có thể chia sẻ khoản tiền này với các quan chức chính phủ giám sát hợp đồng. Còn vấn đề ngân sách xuất phát từ thực tế là các chính phủ chỉ có thể đi vay một cách an toàn tới một mức nào đó, bởi họ sẽ phải nâng thuế trong tương lai để trả lại các khoản nợ này. Hệ quả là rất nhiều dự án đáng thực hiện bị trì hoãn.

Tiếp đến là người nghệ sĩ thứ hai. Giả sử dự án ở đây là một đường cao tốc có thu phí với thời hạn khai thác là 20 năm. Điều này có vẻ như giải quyết được cả vấn đề động cơ lẫn vấn đề ngân sách. Nhà thầu sẽ chịu trách nhiệm chi trả chi phí bảo trì ngày càng tăng nếu họ quyết định rút ruột công trình trong quá trình xây dựng, và vì thế nhiều khả năng sẽ khiến họ xây dựng công trình với chất lượng cao hơn. Nhà thầu cũng sẽ có động lực để vận hành dự án hiệu quả, bởi họ sẽ là người được giữ các chi phí tiết kiệm được. Bên cạnh đó, do dự án hoạt động dựa trên phí đường bộ, nó không nhất thiết bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu ngân sách.

Lợi và hại của mô hình Đối tác Công – Tư
Khi khu vực tư nhân thực hiện, thì việc biến những ý tưởng thành các dự án hái ra tiền thường rất khó do liên quan đến nhiều hành động hoặc quyết định khó có thể phối hợp của khu vực công.

Giải phóng một dự án khỏi các hạn chế về ngân sách và nợ công có thể đem lại nhiều điều đáng kinh ngạc. Khoảng 73% cư dân Liberia có điện thoại di động nhưng chỉ khoảng 9,1% có điện. Lý do là bởi hạ tầng năng lượng hoạt động chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, trong khi các công ty điện thoại di động lại là của tư nhân. Khi các dự án được cấu trúc theo mô hình người được hưởng lợi phải tự chi trả qua phí dịch vụ, các thị trường có thể thực hiện được những dự án đó. Khi cần đến các nguồn ngân sách, mọi thứ đều chậm chạp hơn.

Vì thế, dường như người nghệ sĩ dương cầm thứ 2 sẽ chiến thắng. Nhưng cuộc sống phức tạp hơn câu chuyện đó bởi những vấn đề có thể xảy ra trong suốt quá trình dự án. Thách thức đầu tiên mà một dự án phải giải quyết đó là việc xác định dự án đó có cần thiết hay không. Việc trả lời câu hỏi này đòi hỏi một quá trình thẩm định tiền đầu tư có thể rất tốn kém, và kết quả thẩm định cũng chưa chắc đã tốt hơn một suy đoán hợp lý là mấy, và vì thế để lại rất nhiều điều không chắc chắn.

Ví dụ, trong giai đoạn đầu của một dự án đường cao tốc, mức độ phù hợp về địa chất để thiết kế và thi công đường, lưu lượng giao thông trong tương lai, tác động môi trường và phản hồi của công chúng đều là các ẩn số hoặc chỉ có thể biết phần nào. Hầu hết các nước đang phát triển mà tôi biết dành quá ít tiền cho việc thiết kế tốt các dự án. Khi khu vực tư nhân thực hiện, thì việc biến những ý tưởng thành các dự án hái ra tiền thường rất khó do liên quan đến nhiều hành động hoặc quyết định khó có thể phối hợp của khu vực công.

Vì thế, hãy giả dụ một dự án đường thu phí được phê duyệt, một hợp đồng khai thác được chuẩn bị, và các công ty đấu thầu cho hợp đồng đó. Các nhà thầu cần lập kế hoạch cho hai giai đoạn: thiết kế, mua sắm và thi công (EPC) và một giai đoạn triển khai dài hơn khi doanh thu từ phí đường bộ được dùng để trang trải những chi phí phát sinh và các khoản thu hồi vốn theo kỳ vọng.

Có rất nhiều bất trắc trong cả hai giai đoạn, đặc biệt là trong giai đoạn EPC, vốn có thể kéo dài 3-7 năm, tuỳ vào dự án. Với những rủi ro trong giai đoạn này, các thị trường vốn đòi hỏi dự án cần được tài trợ bằng vốn chủ sở hữu nhiều hơn so với các khoản vay và có tỷ lệ hoàn vốn kỳ vọng tới 18% hoặc cao hơn. Khi thi công hoàn thiện và con đường đi vào vận hành, các rủi ro thấp hơn và dòng tiền ổn định cho phép sử dụng tỷ lệ vay lớn hơn từ các nhà đầu tư bảo thủ hơn, ví dụ như các quỹ hưu trí, với kỳ vọng lãi khoảng 5-7%, cho phép những nhà đầu tư ban đầu có thể rút tiền ra khỏi dự án.

Vì thế, dự án đòi hỏi kỹ thuật tính toán tài chính khá phức tạp. Những dự án như vậy gần như luôn luôn không thể thực hiện được trừ phi chính phủ cung cấp đảm bảo khỏi các rủi ro địa chất hoặc lưu lượng giao thông. Đàm phán những thoả thuận như vậy thường làm cho việc chuẩn bị cho dự án kéo dài thêm 4 năm – để đến được giai đoạn gọi là kết thúc thoả thuận tài chính – trước khi bất kỳ hoạt động thi công thực sự nào được thực hiện. Thêm vào đó, có rất nhiều chi tiết cần được thoả thuận và giám sát, khiến các cơ hội để các quan chức chính phủ tham nhũng xuất hiện rất nhiều.

 

Điều này có nghĩa là các vấn đề động cơ/tham nhũng hay các vấn đề về ngân sách/nợ công mà người nghệ sĩ dương cầm thứ hai lẽ ra phải loại bỏ cũng đều không thể biến mất. Nó cũng có nghĩa là có lý do chính đáng giải thích tại sao các dự án dùng vốn tư nhân lại trở nên đặc biệt đắt đỏ hơn, nếu xét chi phí vốn cao hơn, và tại sao việc hoàn thiện các dự án đó có thể chậm hơn rất, rất nhiều. Hơn nữa, người nghệ sĩ dương cầm thứ hai cũng không loại bỏ được nhu cầu cần phải có một chính phủ trung thực và có năng lực, có khả năng thiết kế và quản lý những dự án phức tạp như vậy. Nhưng điều này có thể không phải là cách tốt nhất để triển khai năng lực của chính phủ.

Một cách khác là tập trung vai trò của khu vực tư nhân trong các giai đoạn sau của dự án. Lựa chọn tốt nhất có thể là để chính phủ xây dựng con đường và bán lại phần khai thác vận hành và bảo trì cho tư nhân. Điều này cho phép chính phủ có thể rút vốn ra và tái đầu tư nguồn lực vào phần đánh giá tiền đầu tư và EPC, qua đó tái sử dụng nguồn vốn nhà nước khan hiếm nhanh chóng hơn trong khi vẫn có thể cắt giảm những phần đắt đỏ và chậm chạp nhất khi có sự tham gia của tư nhân.

Với các dự án khác, như phát triển các khu du lịch lớn, chính phủ phải gánh chịu các chi phí đánh giá tiền đầu tư và hạ tầng công lớn nếu họ muốn biến chúng thành các dự án sinh lời. Thu hồi các chi phí này sẽ đòi hỏi sự tham gia hoặc cùng đầu tư cùng với khu vực tư nhân thông qua một số phương tiện đầu tư mà có thể giúp quản lý dự án thay mặt chính phủ.

Điều này đòi hỏi những năng lực thể chế mà nhiều quốc gia chưa có và cộng đồng các nhà tài trợ cũng chưa giúp hình thành được. Nhưng những năng lực này có thể tạo ra một sự khác biệt rất lớn. Đó là lý do tại sao chính phủ Albania, với sự giúp đỡ của Trung tâm Phát triển Quốc tế Đại học Harvard (nơi tôi điều hành), đang lập kế hoạch để tạo ra phương tiện đầu tư cần thiết như vậy. Xét các lợi ích đạt được, những thách thức và khó khăn trước mắt sẽ là rất đáng để trải qua. Giống như những nghệ sĩ truyền hình vẫn thường nói: Hãy đừng chuyển kênh!

Ricardo Hausmann/ Project Syndicate

Ricardo Hausmann, nguyên Bộ trưởng Bộ kế hoạch Venezuela và nguyên Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ, hiện là Giám đốc Trung tâm Phát triển Quốc tế tại Đại học Havard và là giáo sư kinh tế thuộc Trường Quản lý Nhà nước Kennedy.

Bản dịch của Chuyên trang Nghiên cứu Quốc tế (nghiencuuquocte.org)

EVFTA hi vọng được thông qua vào tháng Ba tới

EVFTA hi vọng được thông qua vào tháng Ba tới

Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam – EU (EVFTA) hi vọng sẽ được Nghị viện Châu Âu thông qua vào tháng Ba năm 2019, theo Nghị sĩ Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế Nghị viện châu Âu.

Những đòi hỏi từ EVFTA

Những đòi hỏi từ EVFTA

Việt Nam cần làm những gì để đảm bảo lợi ích và hiệu quả của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA)?

“Đoàn thuyền thúng” và nghịch lý mang tên doanh nghiệp tư nhân

“Đoàn thuyền thúng” và nghịch lý mang tên doanh nghiệp tư nhân

Đã có 4 người Việt Nam được xếp hạng tỷ phú đô la trong khi nhiều doanh nhân khác cũng đang vươn lên danh sách này. Tuy nhiên...    

Tăng trưởng phụ thuộc Samsung: Doanh nghiệp lớn có quyền mặc cả?

Tăng trưởng phụ thuộc Samsung: Doanh nghiệp lớn có quyền mặc cả?

Khi doanh nghiệp quá lớn, họ có quyền nhất định để ngồi mặc cả với Chính phủ. Và Samsung cũng đang có lợi thế đó để đàm phán các ưu đãi. Vấn đề là ta cần tận dụng cơ hội ra sao?

Chỉnh sửa một mô hình đầu tư bị biến tướng

Chỉnh sửa một mô hình đầu tư bị biến tướng

Trước những bất cập của mô hình đầu tư xây dựng – chuyển giao (BT), Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang nghiên cứu nâng cấp lên thành Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) từ cấp nghị định hiện nay.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Quan hưu rồi vẫn ‘xuất ngoại học hỏi’
Quan hưu rồi vẫn ‘xuất ngoại học hỏi’
Thông tin đa chiềuicon26/09/2018  
Điều lạ lùng là đã có chế tài về chuyện xuất ngoại học hỏi của cán bộ, xem ra rất chặt chẽ nhưng không hiểu sao những chuyến “du lịch” trá hình vẫn diễn ra?
Người giàu phải biết khóc
Người giàu phải biết khóc
Thông tin đa chiềuicon24/09/2018  
Người giàu không thể không nhớ ba chữ: Giàu trách nhiệm. Người giàu phải biết khóc, mà phải biết khóc nhiều hơn.
Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"
Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"
Thông tin đa chiềuicon23/09/2018  
Lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã, đang và sẽ tiếp tục tục làm suy giảm lòng tin của quần chúng với Đảng, với chế độ.
Ông Trần Đại Quang bàn về lợi ích quốc gia trên không gian mạng
Ông Trần Đại Quang bàn về lợi ích quốc gia trên không gian mạng
Thông tin đa chiềuicon21/09/2018  
Do mắc bệnh hiểm nghèo, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã từ trần lúc 10h05 ngày 21/9/2018 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Tuần Việt Nam xin trích đăng Chương 5 trong cuốn sách ông viết về an ninh mạng.
Đặt ga ngầm gần Hồ Gươm: "Lúc đầu nghe tôi cũng sốc"
Đặt ga ngầm gần Hồ Gươm: "Lúc đầu nghe tôi cũng sốc"
Thông tin đa chiềuicon21/09/2018  
Bao năm qua, bài toán bảo tồn – phát triển vẫn luôn được đặt ra bức thiết. Việc xây dựng ĐSĐT với ga ngầm C9 lần này cũng vậy thôi.    
Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: "Người phát bóng"
Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung: "Người phát bóng"
Thông tin đa chiềuicon19/09/2018  
Nhiều nhà quan sát cuộc chiến tranh thương mại đồng ý rằng Mỹ đang là “người phát bóng” trong cuộc đấu này. Nhưng cuộc chơi vẫn còn dài.    
Khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu?
Khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu?
Thông tin đa chiềuicon18/09/2018  
Còn hai tháng nữa người ta sẽ biết liệu khuynh hướng “tả phái” của giới trẻ Mỹ sẽ đi về đâu, rồi giới công nhân từng bầu cho ông Donald Trump sẽ bầu cho ai.
Ăn thịt chó là văn hoá?
Ăn thịt chó là văn hoá?
Thông tin đa chiềuicon17/09/2018  
Tôi đâm hoài nghi, ai ăn cứ ăn, nước mình nó thế, nhưng có thật ăn thịt chó là văn hoá, là phong tục tập quán của người Việt không?
Cảnh giác với bẫy hiểm đằng sau sự ‘chân thành và hào phóng’
Cảnh giác với bẫy hiểm đằng sau sự ‘chân thành và hào phóng’
Thông tin đa chiềuicon16/09/2018  
Trung Quốc đang bị cáo buộc là “đô hộ” các nước nhỏ hơn bằng việc cho họ vay những khoản tiền lớn mà họ không thể trả nhằm chế ngự thế giới. 
Rình rang lễ kỷ niệm và những đứa trẻ chui túi nilon
Rình rang lễ kỷ niệm và những đứa trẻ chui túi nilon
Thông tin đa chiềuicon15/09/2018  
Tiền ngân sách chi cho khoản này mỗi năm của cả nước là bao nhiêu? Ngoài nguồn kinh phí trên, người ta còn đi vận động cơ sở bên dưới, nơi có quan hệ này nọ…    
Sách Công nghệ giáo dục: Câu hỏi thẳng gửi giáo sư Hồ Ngọc Đại
Sách Công nghệ giáo dục: Câu hỏi thẳng gửi giáo sư Hồ Ngọc Đại
Thông tin đa chiềuicon14/09/2018  
“Tôi hoàn toàn ủng hộ cách dạy tiếng Việt một cách khoa học, đi vào bản chất, dạy ngữ âm trước, dạy ngữ nghĩa, ghép vần, ngữ pháp, văn phạm sau.”
Sao cứ thản nhiên ném đá vào tương lai?
Sao cứ thản nhiên ném đá vào tương lai?
Thông tin đa chiềuicon13/09/2018  
Khi đánh giá một công nghệ, một phương pháp, xem nó là hữu ích hay vô bổ, thành công hay thất bại, nên nhìn vào đâu, nếu không nhìn vào sản phẩm mà nó tác động?    
Ai đang hưởng lợi nhuận khổng lồ từ kinh tế ngầm mại dâm?
Ai đang hưởng lợi nhuận khổng lồ từ kinh tế ngầm mại dâm?
Thông tin đa chiềuicon10/09/2018  
Mại dâm luôn tồn tại, dù là bất hợp pháp ở hầu hết các quốc gia. Ngành “kinh tế ngầm” này được ước tính có giá trị lên đến gần 200 tỷ USD mỗi năm.
‘Mắt chữ O miệng chữ A’ vì những dự án trăm, nghìn tỷ
‘Mắt chữ O miệng chữ A’ vì những dự án trăm, nghìn tỷ
Thông tin đa chiềuicon11/09/2018  
Cơ quan chức năng có thể vào cuộc điều tra những con đường chưa khánh thành đã hỏng, nhưng với dự án giáo dục, đã ai bị xử lí bởi một cuốn sách bị lỗi, một dự án thất bại?
Đại sứ Thụy Điển: “Chúng tôi chia sẻ quyền lực để có xã hội phúc lợi và cởi mở”
Đại sứ Thụy Điển: “Chúng tôi chia sẻ quyền lực để có xã hội phúc lợi và cởi mở”
Thông tin đa chiềuicon09/09/2018  
Ngày 9/9, Thụy Điển sẽ tiến hành bầu cử Quốc hội. Nhân dịp này, Đại sứ Thụy Điển Pereric Högberg chia sẻ với Tuần Việt Nam nhiều điều thú vị liên quan đến hệ thống chính trị của quốc gia Bắc Âu này.
Chính sách biển phải giải quyết được vấn đề nội tại của đất nước
Chính sách biển phải giải quyết được vấn đề nội tại của đất nước
Thông tin đa chiềuicon06/09/2018  
Mặc dù theo thời gian nội dung chính sách biển có thể thay đổi, nhưng các quan điểm, học thuyết xây dựng chính sách biển vẫn giữ lại tiêu chí căn bản vốn có của nó.
Siêu cường bóng đá
Siêu cường bóng đá
Thông tin đa chiềuicon01/09/2018  
Một đất nước Uruguay nhỏ bé với 3,4 triệu dân có thể thành công đến vậy trong bóng đá, tại sao những nước lớn hơn và giàu hơn nhiều lại không?  
Dự đoán kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ
Dự đoán kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ
Thông tin đa chiềuicon30/08/2018  
Cuối năm nay, người Mỹ sẽ bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử hai viện của Quốc hội. Điều gì sẽ quyết định kết quả?
Tự đứng trên đôi chân mình, Trung Quốc dám thách thức Facebook, Google
Tự đứng trên đôi chân mình, Trung Quốc dám thách thức Facebook, Google
Thông tin đa chiềuicon25/08/2018  
Giờ đây, giới trẻ Trung Quốc thay vì thần tượng Steven Jobs, đang tích cực noi theo tấm gương của những Jack Ma, Robin Li, và Lei Jun - các nhà sáng lập của Alibaba, Baidu và nhà sản xuất điện thoại di động Xiaomi.
Trung Quốc khuynh đảo “địa hạt số” bằng công nghệ nội địa
Trung Quốc khuynh đảo “địa hạt số” bằng công nghệ nội địa
Thông tin đa chiềuicon24/08/2018  
Trung Quốc đã xây dựng được những hệ sinh thái nền tảng, làm bàn đạp cho đến sự phát triển bền vững.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN