Đấu giá biển số từ nghệ thuật ‘ai xứng đáng nhận được cây sáo tốt nhất’

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm cấp quyền lựa chọn sử dụng biển số ô tô thông qua đấu giá đang thu hút sự chú ý của xã hội, tập trung ở hai nhóm vấn đề chính.

Thứ nhất, nhiều ý kiến cho rằng việc tổ chức đấu giá lựa chọn biển số ô tô chẳng khác nào thừa nhận, hợp thức hóa nhu cầu chọn biển số đẹp để thỏa mãn các yếu tố tâm linh, duy tâm... mà lẽ ra cần tránh.

Thứ hai, một số người lo ngại việc đấu giá lựa chọn biển số ô tô sẽ gây bất bình đẳng xã hội, bởi ai có nhiều tiền mới được dùng biển số đẹp. Luồng ý kiến này, trong đó có cả các đại biểu Quốc hội, cho rằng người nghèo cũng xứng đáng được sử dụng biển số đẹp.

Từ chuyện đấu giá biển số, xin liên hệ đến một học thuyết kinh điển của nhà triết học Hy Lạp cổ đại Aristotle về xây dựng chính sách mà cho đến ngày nay, sau hơn 2.000 năm vẫn còn nguyên giá trị tham khảo.

Công bằng khác bình đẳng

Aristotle bàn rất nhiều về “công lý”, “lẽ công bằng”. Ông cho rằng, công lý có nghĩa là cho mọi người những gì họ xứng đáng, trao cho mỗi người cái họ đáng được hưởng. Aristotle tập trung trả lời câu hỏi: Cái một người đáng hưởng là gì?

Một số người lo ngại việc đấu giá lựa chọn biển số ô tô sẽ gây bất bình đẳng xã hội

Từ thời đại của Aristotle đến nay, các hình thức phân phối giá trị trong xã hội phổ biến nhất là: Thứ nhất, phân phối cho người giàu có sẵn sàng trả nhiều tiền (nguồn gốc của chế định đấu giá tài sản sau này). Thứ hai, phân phối cho người thuộc dòng dõi quý tộc (hiện nay hầu như không còn sử dụng). Thứ ba, phân phối ngẫu nhiên bằng bốc thăm (nước ta vẫn đang áp dụng “bấm chọn biển số trên hệ thống đăng ký xe” để phân bổ ngẫu nhiên biển số ô tô, xe máy theo Thông tư số 58/2020/TT-BCA)...

Học thuyết Aristotle về phân phối các giá trị thể hiện rõ nét qua lập luận của ông về việc phân phối sáo. Ai xứng đáng nhận được cây sáo tốt nhất? Câu trả lời của Aristotle: Cây sáo tốt nhất dành cho người thổi hay nhất và sẽ bất công nếu trao cây sáo cho người giàu có sẵn sàng trả nhiều tiền, cho người thuộc dòng dõi quý tộc, hay phân phối ngẫu nhiên. Lý do không chỉ bởi việc đưa cây sáo tốt nhất cho người thổi hay nhất sẽ tạo ra thứ âm nhạc hay nhất mà còn bởi đó là mục đích người ta làm ra cây sáo - để thổi được hay. Người thổi sáo hay thì người nghe sẽ được thỏa mãn, như vậy, cả xã hội sẽ được thụ hưởng giá trị cây sáo mang lại.

Vậy với kho biển số ô tô thì cách phân phối nào là tốt nhất? Biển số rõ ràng chỉ mang lại giá trị tinh thần cho chủ sở hữu, việc anh A đi một chiếc xe đẹp, gắn biển tứ quý 9 chẳng hạn sẽ làm thỏa mãn nhu cầu của cá nhân anh A cùng một số người thân, không tác động tốt hay xấu đến những chủ thể khác trong xã hội (khác với ví dụ về cây sáo - việc trao cây sáo cho người thổi hay nhất sẽ lan tỏa giá trị tốt đến xã hội).

Như vậy, nếu biển số ô tô là một loại nguồn lực xã hội thì loại tài sản này tốt nhất nên được phân phối theo hình thức 1: phân phối cho người giàu có sẵn sàng trả nhiều tiền, tức là thông qua qua đấu giá. Nếu anh có một chiếc ô tô và muốn sử dụng biển số xe đẹp hoặc biển số có ý nghĩa với cá nhân thì anh làm ơn trả giá cao nhất trong số những người có nhu cầu theo một quy trình công khai, minh bạch. Số tiền thu được sẽ nộp vào ngân sách nà nước để chi dùng cho mục đích đầu tư công, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng.

Việc trao quyền sử dụng biển số ô tô cho người trả giá cao nhất chính là một ví dụ tiêu biểu về xây dựng chính sách hướng đến công bằng xã hội. Công bằng khác với bình đẳng. Một số giá trị xã hội cần được phân bổ một cách bình đẳng (chẳng hạn quyền bầu cử, quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền bình đẳng sử dụng các dịch vụ y tế...) nhưng một số giá trị xã hội phải được phân phối công bằng.

Với những ý kiến còn phản đối, tôi cho rằng nếu một chính sách làm thỏa mãn lợi ích của một số chủ thể trong xã hội (những người muốn mua biển số theo nhu cầu cá nhân) cũng như lợi ích chung của cộng đồng (tăng thu ngân sách nhà nước), đồng thời không tác động xấu đến lợi ích của những chủ thể khác thì đó là một chính sách đảm bảo hài hòa lợi ích và đáng hoan nghênh.

Đấu giá chọn biển số ô tô là hợp lý dưới góc độ lý luận về xây dựng chính sách và mở ra một phương thức hữu hiệu để phân phối nguồn lực xã hội khác trong tương lai.

ThS Nguyễn Văn Đỉnh

tin nổi bật

Kỳ vọng và áp lực cho đường vành đai 3 TP.HCM

Dự án đường vành đai 3 dài 76,34km đi qua các địa phương TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An. Dự án có tổng mức đầu tư lớn nhất phía Nam với số vốn 75.378 tỉ đồng được thực hiện đầu tư công bằng nguồn ngân sách Trung ương và địa phương.

Những 'nút thắt' trị giá nghìn tỷ

Những “nút thắt” trị giá hàng ngàn tỷ đồng liên quan đến hoàn thuế giá trị gia tăng đang được cơ quan thuế cam kết tháo gỡ sau cuộc đối thoại giữa ngành thuế và các doanh nghiệp vào cuối tuần trước.

Ứng xử với trái phiếu doanh nghiệp

Bức tranh đó cho thấy, người mua trái phiếu doanh nghiệp không có lý gì phải quá lo lắng. Nếu tất cả đổ xô đến “đòi lại” thì không một doanh nghiệp nào có thể trụ được chứ đừng nói là phát triển.

Trụ cột ‘nguồn lực’ trong truyền thông chính sách

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra một giải pháp quan trọng cho sự phát triển bền vững của báo chí khi cam kết bồi đắp trụ cột “nguồn lực” bằng cách cấp kinh phí theo hướng đặt hàng cho hoạt động truyền thông chính sách.

Báo chí phải trở thành tổ chức công nghệ

Cách đây hơn 20 năm, nhiều tổng biên tập vô cùng tự hào về việc máy in còn đang chạy, hàng chục đầu mối đã ngồi ăn bánh mì để đợi lấy báo đi rao bán.

Đổi mới con người ở vùng đất là mặt tiền quốc gia

Cần nhìn thẳng vào sự thật là khu vực đẹp nhất của đất nước, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng lại có nhiều chỉ số phát triển thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Tiếng chuông cảnh báo sau chuyện đình chỉ hoạt động của một sở

Hôm qua, một câu chuyện hy hữu được báo chí đưa tin: Sở Nội vụ bị tạm đình chỉ hoạt động 1 tháng vì chưa đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Truyền thông là chức năng của chính quyền

Khi các cấp chính quyền chủ động phối hợp truyền thông với các cơ quan báo chí sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho việc làm chủ tình hình trong bối cảnh hiện nay.

Cơ hội của Việt Nam trước vòng cải cách mở cửa mới của Trung Quốc

Bản thân mỗi nước đều đang hướng đến phát triển chất lượng cao. Trong giai đoạn trước, điểm tăng trưởng của quan hệ Việt - Trung là thương mại, thầu khoán công trình. Hiện nay và sắp tới điểm tăng trưởng mới của quan hệ Việt - Trung sẽ là gì?

Những thông điệp về trái phiếu doanh nghiệp

Có một điểm cần nhấn mạnh: tuyệt đại đa số trái phiếu doanh nghiệp là có tài sản đảm bảo hoặc được bảo đảm bởi các tổ chức tín dụng.

Việt Nam sẽ vượt bẫy thu nhập trung bình theo cách nào

Việt Nam nỗ lực trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vào năm 2035 và 2045. Tuy nhiên, chúng ta phải vượt qua thách thức không hề nhẹ, nhất là về thể chế.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà lãnh đạo cải cách tâm huyết

Thủ Tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo đi tiên phong trong thực hiện cải cách và hội nhập của đất nước ta. Ông đã dũng cảm thực hiện những quyết định đột phá tầm chiến lược để đưa đất nước đi lên.

Tầm nhìn quốc gia Qatar qua lăng kính World Cup

Qatar đã làm nên lịch sử khi lần đầu tiên đưa sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất trên toàn cầu đến Thế giới Ả Rập và Hồi giáo.

Ông Sáu Dân và đổi mới thể chế

Ngày 9/8/1995, trước Đại hội Đảng lần thứ 8, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gửi một bức thư tâm huyết cho Bộ Chính trị nêu quan điểm, tư tưởng, khuyến nghị và cảnh báo về một số vấn đề có tầm chiến lược đối với đất nước vào thời điểm lịch sử đó.

‘Ý Đảng, lòng Dân’

Hôm qua, một người bạn của tôi thông báo, chị đã không rút trước hạn món tiền gửi ngân hàng đang được kiểm soát đặc biệt. Tôi biết, tâm lý chị cũng khá cồn cào vì chị liên tục hỏi ý kiến của tôi trong cả tuần trước.