Mỹ và “con bài” dầu mỏ khiến kinh tế Liên Xô khủng hoảng

“Chiến lược gây căng thẳng” của Mỹ nhằm vào hướng phát triển kinh tế then chốt ở Liên Xô. Đó là giá dầu mỏ, bởi “vàng đen” chiếm tỷ trọng chủ yếu trong kim ngạch xuất khẩu của Liên Xô.

Trong những năm 1970, là nước sản xuất lớn nhất và xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ hai thế giới, Liên Xô được lợi rất lớn từ nguồn thu do xuất khẩu dầu lửa đem lại. Đây cũng là một trong những nguồn lực chính giúp Liên Xô nâng cao phúc lợi của người dân, tăng cường tiềm lực quốc phòng, mở rộng ảnh hưởng quốc tế.

Năm 1975, Liên Xô sản xuất được 490 triệu tấn dầu thô và vượt qua Mỹ, một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới thời đó. Cứ mỗi lần nâng giá lên 1 USD/thùng thì ngân khố quốc gia Liên Xô có thêm 1 tỷ USD.

Mỹ không thể chấp nhận đối thủ của mình giàu có nhờ dầu mỏ. Nhưng Mỹ cũng đã nhận cú “đòn đau” vì thứ “vàng đen” này. Đó là vào năm 1973, các nước thuộc Tổ chức Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) quyết định ngừng xuất khẩu nhiên liệu sang Mỹ, Nhật và Tây Âu, nhằm trừng phạt cho sự ủng hộ của nhóm này đối với Israel trong cuộc xung đột giữa Israel và liên quân Ảrập, dẫn đầu bởi Ai Cập - Syria.

{keywords}
Mỹ thao túng giá dầu để gây khó khăn cho Liên Xô

Lượng dầu bị cắt giảm tương đương 7% sản lượng thế giới thời kỳ đó. Sự kiện này đã khiến giá dầu thế giới tăng cao đột ngột và gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế 1973-1975 trên quy mô toàn cầu, trong đó Mỹ bị thiệt hại nặng.

Tháng 10/1973, giá dầu từ 3,01USD nhảy lên 5,11USD một thùng, và tăng đến gần 12USD vào giữa 1974, trong khi Mỹ lại không thể có được dầu mỏ từ “túi dầu thế giới” OPEC.

Năm 1973, Tổng thống Mỹ khi đó là Richard Nixon đã phải cử Ngoại trưởng Henry Kissinger sang Ảrập Xêút để thương lượng, đảm bảo việc tồi tệ này “không bao giờ tái diễn” với Mỹ. Bởi Ảrập Xêút lúc đó chiếm 40% tổng sản lượng dầu lửa của OPEC, thực tế là nước định đoạt giá dầu mỏ. Đến năm 1976, hai nước đạt thỏa thuận.

Theo cuốn “The Colder War” của tác giả Marin Katusa, Ảrập Xêút đã đồng ý cung cấp cho Mỹ đủ lượng dầu theo yêu cầu, và tăng giảm sản xuất theo lợi ích của Mỹ. Đồng thời, họ cũng sẽ tái đầu tư lợi nhuận vào trái phiếu Chính phủ Mỹ. Đổi lại, Mỹ sẽ bảo vệ Ảrập Xêút khỏi các đối thủ Ảrập khác, bảo vệ các giếng dầu của nước này, và bảo vệ họ khỏi sự xâm lược của Israel.

{keywords}
Mỹ cũng là một quốc gia “khát” dầu mỏ

Vào tháng 4/1981, Giám đốc CIA là William Joseph Casey lại được phái đến thăm Ảrập Xêút. Đến khoảng giữa thập niên 1980, Mỹ đã tập trung đánh vào việc xuất khẩu dầu mỏ của Liên bang Xô viết. Đầu tiên, Mỹ phá giá đồng USD tới gần 30% khiến doanh thu thực tế từ xuất khẩu dầu mỏ của Liên Xô sụt giảm trầm trọng.

Từ thời gian đó, Liên Xô nhận được từ xuất khẩu dầu mỏ bằng USD đã giảm giá tới 1/4 và vẫn nhập khẩu hàng tiêu dùng và trang thiết bị từ châu Âu bằng các đồng tiền đang lên giá của các nước này. Mùa hè năm 1986, Liên Xô đã phải tăng lượng xuất khẩu dầu mỏ lên 5 lần, nhưng cũng chỉ mua được một khối lượng trang thiết bị của Tây Đức như cách đó một năm trước.

Kết quả là, bắt đầu từ năm 1985, thâm hụt ngân sách của Liên Xô ngày càng lớn (từ 18 tỷ rúp năm 1985 lên đến 76 tỷ rúp năm 1990).

Đồng thời, Mỹ bắt tay với Ảrập Xêút tăng lượng khai thác lên gấp 5 lần, từ 2 triệu thùng/ngày lên 10 triệu thùng, “cung vượt cầu” đã khiến giá dầu thế giới giảm tới gần 55%, từ xấp xỉ 30 USD/thùng, xuống còn hơn 10 USD/thùng, khiến ngân sách Liên Xô thất thu trầm trọng.

Theo các nghiên cứu, “cú sốc” giá dầu do việc đi đêm của Mỹ và Ảrập Xêút khiến Liên Xô thiệt hại 20 tỷ USD/năm. Đó là một trong những lý do đẩy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và đứng đầu khối xã hội chủ nghĩa rơi vào khủng hoảng.

Nguyễn Văn Toàn

tin nổi bật

'Đia ngục trần gian' ở Donbass qua mô tả của binh sĩ Ukraine

Những khu rừng và thành phố bị thiêu rụi. Vô số binh sĩ bị thương. Các cuộc bắn phá không ngơi nghỉ vì thế nằm im trong chiến hào, chờ đợi và cầu nguyện là cách duy nhất.

Hé lộ đường dây buôn bán vũ khí phương Tây viện trợ cho Ukraine

Theo truyền thông Nga, các loại vũ khí có nguồn gốc từ phương Tây chuyển cho Ukraine đang được nhiều đối tượng giấu mặt săn đón.

Chiến lược quốc phòng của Pháp

Sách trắng quốc phòng công bố năm 2020 của Pháp nêu rõ, “bảo vệ nhân dân và lãnh thổ nước Pháp” là cốt lõi của chiến lược quốc phòng Pháp.

Hành trình gian nan rút khỏi 'chảo lửa' Sievierodonetsk của binh sĩ Ukraine

Một trong những binh sĩ cuối cùng làm nhiệm vụ bảo vệ Sievierodonetsk hé lộ về hành trình gian nan của anh và các đồng đội khi buộc phải rút khỏi "chảo lửa" miền đông Ukraine sau nhiều tuần giao tranh ác liệt với quân Nga.

Bí mật sức mạnh của hạm đội tàu ngầm Nga

Công nghệ tàu ngầm Nga đang được nhiều nước săn lùng, tìm kiếm để chế tạo tàu hiện đại cho chính họ.

Trận đánh đảo ngược thế cờ trong chiến tranh Triều Tiên

Ngày 25/6/1950, cuộc chiến tranh Triều Tiên mở đầu.

Bom chùm nguy hiểm thế nào?

Theo báo chí nước ngoài, các lực lượng quân sự của cả Nga và Ukraine đều đã sử dụng bom, đạn chùm.

Tiết lộ ba thành phần chính của tác chiến điện tử

Theo giới quân sự, tác chiến điện tử sẽ gồm 3 thành phần chính là trinh sát điện tử, chế áp điện tử và bảo vệ điện tử.

Cách chống bắn tỉa của binh sĩ Nga ở Ukraine

Dưới đây là một số phương pháp quân đội Nga sử dụng để chống lại chiến thuật bắn tỉa khi tham chiến ở Ukraine.

Những vũ khí được gửi tới Ukraine kể từ đầu chiến sự

Kể từ khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra, Kiev đã nhận được hàng loạt vũ khí và khí tài quân sự hạng nặng từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Những vụ vượt ngục táo tợn trên thế giới

Ngay cả các nhà tù được bảo vệ an ninh nghiêm ngặt nhất thế giới cũng từng chứng kiến những vụ tội phạm xảo quyệt tìm mọi cách đào tẩu, trong đó có cả những âm mưu thành công.

Yếu tố giúp NATO thắng thế trong cuộc chiến Libya năm 2011

Trong cuộc chiến ở Lybia, NATO đã sử dụng rộng rãi các phương thức tác chiến điện tử, giành ưu thế và tạo thế áp đảo trước đối phương.

Vì sao Pháp rút khỏi rồi lại tham gia NATO?

Trong quá trình tham gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), phía Pháp đã xuất hiện những mâu thuẫn với Mỹ trên nhiều vấn đề.

Sức mạnh của lữ đoàn Stryker lục quân Mỹ triển khai đến châu Âu

Bộ Quốc phòng Mỹ đầu tháng này đã ra quyết định triển khai một lữ đoàn xe chiến đấu Stryker đến Romania.

Điểm danh các vũ khí phòng không-không quân Nga dùng ở Ukraine

Khi tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, quân đội Nga đã huy động một lực lượng đông đảo các loại vũ khí trang bị tác chiến phòng không – không quân.