Văn hoá báo chí phải được thực hành như thói quen rửa mặt hàng ngày

Văn hóa có tầm quan trọng đặc biệt, là tiền đề cho phát triển, là động lực cho thương hiệu, uy tín của nhà báo và cơ quan báo chí.

Nhà báo coi tác nghiệp là hoạt động văn hóa

Sinh thời Bác Hồ dạy: Báo chí là văn hóa thì tất nhiên đòi hỏi người làm báo phải có văn hóa, nhà báo coi tác nghiệp của mình là hoạt động văn hóa.

Chắc không mấy ai dám vỗ ngực xưng mình là “nhà văn hóa”, tuy nhiên về thực chất, có văn hóa là yêu cầu quán xuyến cuộc đời nghề nghiệp của bất kỳ ai dấn thân vào nghề báo, viết văn hay làm nghệ thuật1

Những năm qua, nhiều cơ quan báo chí đã tự bồi đắp giá trị văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa, định hình tiêu chuẩn văn hóa để cán bộ, phóng viên tự giác thực hiện. Nhờ đó, chất lượng, hiệu quả hoạt động báo chí được nâng cao, nhiều giá trị tốt đẹp được lan tỏa tích cực. 

Đại diện các cơ quan báo chí ký cam kết thực hiện phong trào thi đua xây dựng môi trường văn hóa trong các cơ quan báo chí.

Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, vẫn còn không ít nhà báo, cơ quan báo chí xa rời các chuẩn mực văn hóa, thậm chí có những hành vi, biểu hiện lệch chuẩn, chạy theo xu hướng thương mại hóa, biến tờ báo thành công cụ phục vụ thị hiếu tầm thường của một bộ phận công chúng, xa rời nhiệm vụ chính trị và giá trị nhân văn... Trên các diễn đàn chính thức, thưa vắng những bàn luận về xây dựng tiêu chí văn hóa cho nhà báo, cơ quan báo chí, đặc biệt trong tình hình mới. 

Kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, 21/6/2022, Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ TT&TT, Hội Nhà báo Việt Nam, Báo Nhân Dân đã phát động phong trào thi đua xây dựng môi trường văn hóa trong các cơ quan báo chí, công bố Tiêu chí xây dựng cơ quan báo chí văn hóa, người làm báo văn hóa.

Mắt sáng - Lòng trong - Bút sắc

Tựu trung, để trở thành nhà báo văn hóa, phải hội đủ 3 yếu tố: Có đạo đức nghề nghiệp trong sáng - Thượng tôn pháp luật - Tài năng. Trước đây, cố nhà báo Hữu Thọ khái quát bằng 3 từ: Mắt sáng - Lòng trong - Bút sắc.

Mắt sáng giúp nhà báo nhìn đúng bản chất của sự vật, hiện tượng, chọn đúng vấn đề có lợi cho dân, cho nước để thông tin, phản ánh. Lòng trong là tâm sạch, đạo đức bền vững, tránh xa cám dỗ tầm thường. Bút sắc là sức mạnh nội dung và hình thức bài báo, làm lay động lòng người, khiến tác phẩm có sức ảnh hưởng tích cực. Nhà báo văn hóa là người hội đủ 3 tố chất nêu trên.

Thủ tướng Phạm Minh Chính và Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa trao giải cho các tác giả đạt giải A

Để trở thành cơ quan báo chí văn hóa, phải đáp ứng được 4 tiêu chuẩn: Tuân thủ đạo đức nghề nghiệp - Thượng tôn pháp luật - Có môi trường công sở văn hóa - Có thương hiệu, uy tín, tầm ảnh hưởng.

Đạo đức trong sạch, thượng tôn pháp luật, tự khắc nhà báo, cơ quan báo chí sẽ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất cách mạng của người chiến sĩ cầm bút trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, hành nghề có trách nhiệm với Đảng, với Tổ quốc, nhân dân, với gia đình, đồng chí, đồng nghiệp.

Bộ trưởng TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng và Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh trao giải cho các tác giả đạt giải B

Đạo đức trong sáng, tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ giúp nhà báo và cơ quan báo chí nhận thức đầy đủ sứ mệnh, vai trò của mình trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, bài báo sẽ thấm đẫm tính chiến đấu, tinh thần dân tộc, tính nhân văn, nhân đạo… 

Nhưng trong bối cảnh truyền thông hiện đại ngày nay, khi mà chuyển đổi số là yêu cầu tự thân, khi báo chí đang trong cuộc cạnh tranh gay gắt với mạng xã hội và truyền thông Internet nói chung, khi ai có công nghệ trong tay đều có thể trở thành “nhà báo công dân”, sản xuất “tờ báo công dân”, thì không thể nói về văn hóa báo chí mà không nhấn mạnh yếu tố tài năng, bao gồm trí tuệ, kỹ năng và sự sáng tạo. 

Đổi mới để tạo lối đi riêng, tầm ảnh hưởng riêng 

Nhà nghiên cứu truyền thông nổi tiếng George Sylvie cho rằng: Sản phẩm truyền thông là sản phẩm của tài năng2. Tài năng của nhà báo thời đại 4.0 phải hội tụ “5 trong 1”: Thành thạo công nghệ số để tạo nên giá trị mới; có kỹ năng khai thác, xử lý, kiểm chứng thông tin số; năng lực sáng tạo nội dung đa nền tảng và tổ chức sản xuất sản phẩm báo chí đa phương tiện; kỹ năng làm việc nhóm; viết giỏi.

Tài năng góp phần dệt tầm vóc văn hóa của nhà báo, và đồng thời, bồi tụ thương hiệu, uy tín của tờ báo và cơ quan báo chí. Chính tài năng sẽ đem đến giá trị khác biệt giữa các nhà báo và tờ báo.

Tổng Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam Đỗ Tiến Sỹ và Tổng Giám đốc Đài truyền hình Việt Nam Lê Ngọc Quang trao giải cho các tác giả đạt giải C

Bước vào thời đại công nghiệp 4.0, trong khi nhiều tờ báo in phải đóng cửa hoặc chuyển sang phát hành online, phiên bản điện tử, thì một số lại lội ngược dòng với những sáng kiến. Báo in có mùi, có vị, có ánh sáng phát ra trong bóng đêm, có câu chuyện kể bằng giọng hát trong khi câu chuyện khác được kể lại bằng việc sử dụng trò chơi, có thể giúp độc giả thử mỹ phẩm trang điểm… đã trở thành có thật. Có một quảng cáo mà người đọc có thể gỡ nó ra khỏi tạp chí, đặt bên cạnh giường ngủ và sẽ được thưởng thức những âm thanh êm dịu và mùi hoa oải hương, giúp họ chìm sâu vào giấc ngủ. Có một tạp chí in hoàn toàn nhưng độc giả lại phải nghe nó để có thể hiểu hết câu chuyện… 

Ở bình diện chuyển đổi số, cơ quan báo chí văn hóa chính là cơ quan dám mạnh dạn thử nghiệm những mô hình mới, những cách làm mới, những dạng thức truyền thông mới, với mục đích cao nhất là chiếm lĩnh công chúng thông minh, lan tỏa uy tín, thương hiệu, tạo nên lối đi riêng, tầm ảnh hưởng riêng. 

Nhóm PV VietNamNet tác nghiệp tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng năm 2021

Đáng buồn là, thực tế ở Việt Nam hiện nay, ngoài một số cơ quan báo chí lớn có tiềm lực kinh tế và nhân sự, nhiều tờ báo còn lúng túng trong triển khai mô hình toà soạn hội tụ, chưa có sản phẩm đa phương tiện. Nhiều đài phát thanh, truyền hình, cơ quan báo in ít đầu tư số hoá sản phẩm để phát hành trên website riêng của mình. 

Trong khi báo chí trên nền tảng mạng xã hội có tiềm năng rộng mở, nhiều cơ quan báo chí có Fanpage đưa tin tức trên đó, giúp tiếp cận với thị trường công chúng hơn 70 triệu người dùng, thì không ít tờ báo vẫn thờ ơ đứng ngoài. Hệ tác phẩm báo chí số, báo chí dữ liệu (data journalism, inforgraphics, mega story, long form, lens, podcast...), báo chí trí tuệ nhân tạo AI (phóng viên robot, phát thanh viên robot, kỹ thuật viên robot…); báo chí thực tế ảo... có thể thay đổi diện mạo và hiệu quả hoạt động, nhưng còn vắng bóng ở rất nhiều tờ báo. Báo chí mobile cũng chưa được ứng dụng rộng rãi... 

Chậm đổi mới, ít sáng tạo, đồng nghĩa với ì trệ, lạc hậu, giảm sút sức cạnh tranh, bị công chúng lãng quên. Tờ báo sẽ nghèo đi, thiếu chuyên nghiệp. Nhiệm vụ chính trị, vai trò xã hội của tờ báo đều không đạt được.

Cho nên, nói tài năng, tri thức, sự sáng tạo là tố chất tạo nên văn hóa báo chí, chính ở lẽ đó.

Mỗi cơ quan nên xây dựng Bộ tiêu chí văn hóa phù hợp

Hẳn hầu hết nhà báo và cơ quan báo chí đều mong muốn có được danh xưng nhà báo văn hóa, tờ báo văn hóa.

Để giúp mong muốn thành hiện thực, việc xây dựng môi trường văn hóa trong cơ quan báo chí là điều kiện cần. Bên cạnh tuân thủ Bộ tiêu chí được Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ TT&TT, Hội Nhà báo Việt Nam, Báo Nhân Dân phát động, mỗi cơ quan báo chí nên xây dựng Bộ tiêu chí văn hóa đặc thù, phù hợp điều kiện thực tiễn, làm cơ sở để tất cả lãnh đạo, cán bộ, phóng viên, biên tập viên thực hành, như thói quen rửa mặt mỗi ngày.

1 Dẫn theo: Báo chí và văn hóa, Nhà báo Phan Quang, https://vov.vn/vov-binh-luan/bao-chi-va-van-hoa-201383.vov.

2 Media management – a casebook approach, George Slyvie, Routledge, 2008, p.207.

PGS.TS.Trương Thị Kiên

Phó Viện trưởng Viện Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền 

tin nổi bật

Chủ tịch Quốc hội: Ngành Y tế cần sự đồng hành để tháo gỡ những khó khăn

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ: "Ngành y tế cần sự đồng hành, đóng góp chung của xã hội, của Quốc hội, của Chính phủ, các cấp, các ngành để tháo gỡ những khó khăn hiện nay".

Mỹ yêu cầu hộ chiếu mẫu mới của Việt Nam cần có bị chú về nơi sinh

Với công dân có hộ chiếu mẫu mới, Đại sứ quán Mỹ khuyến cáo cần bổ sung thông tin bị chú về nơi sinh trước ngày phỏng vấn xin thị thực.

6.177 cán bộ, công viên chức TP.HCM nghỉ việc trong 6 tháng đầu năm

Theo UBND TP.HCM, các nguyên nhân tác động đến việc cán bộ, công chức, viên chức thôi việc bao gồm thu nhập, chính sách đãi ngộ, cơ hội thăng tiến và áp lực công việc.

Chủ tịch nước quyết định ân giảm án tử hình cho 21 bị án

21 phạm nhân được ân giảm án tử hình xuống tù chung thân, trong đó có 2 bị án là người nước ngoài.​

Việt Nam lần đầu cử sĩ quan công an tham gia gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc

4 sĩ quan công an Việt Nam được Liên Hiệp Quốc lựa chọn tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình tại trụ sở Liên Hiệp Quốc và Phái bộ Nam Sudan.

Nghiên cứu hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng của giá xăng, dầu tăng cao

Phó Thủ tướng Lê Văn Thành vừa giao Bộ LĐTB&XH chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu các kiến nghị về hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng của giá xăng, dầu tăng cao.

Thêm 1.155 tỷ từ kết dư Quỹ bảo hiểm thất nghiệp hỗ trợ người lao động

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý sử dụng khoảng 1.155 tỷ đồng từ kết dư Quỹ bảo hiểm thất nghiệp đến hết năm 2021 để tiếp tục chi trả hỗ trợ người lao động.

TP.HCM tụt 20 bậc cải cách hành chính, Chủ tịch TP Phan Văn Mãi chỉ đạo nóng

Theo Chủ tịch TP.HCM Phan Văn Mãi, muốn bộ máy hiệu lực, hiệu quả để phục vụ người dân tốt hơn, để thành phố phát triển hơn thì phải cải cách hành chính mạnh mẽ hơn.

Bí thư Nguyễn Văn Nên làm Trưởng BCĐ phòng, chống tham nhũng, tiêu cực TP.HCM

Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM vừa có quyết định thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực TP.HCM, do Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Nên làm Trưởng ban.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật và đề nghị kỷ luật hàng loạt cán bộ

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật và đề nghị kỷ luật hàng loạt cán bộ; trong đó có xem xét kỷ luật Bí thư Hải Dương Phạm Xuân Thăng; đề nghị kỷ luật Chủ tịch tỉnh Gia Lai; cách tất cả chức vụ trong Đảng Cục trưởng Quản Lý giá...

Cục trưởng Cục Quản lý giá bị cách tất cả chức vụ trong Đảng

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật cách chức tất cả các chức vụ trong Đảng nhiệm kỳ 2015 - 2020 và nhiệm kỳ 2020 - 2025 đối với ông Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính.

Ứng xử của Việt Nam khi phát sinh căng thẳng Mỹ-Trung liên quan đến Đài Loan

Chiều 11/8, báo chí nước ngoài hỏi về ứng xử của Việt Nam trước căng thẳng Mỹ - Trung hiện nay, người phát ngôn Lê Thị Thu Hằng khẳng định Mỹ và Trung Quốc "đều là các cường quốc và những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam".

Đề nghị Ban Bí thư kỷ luật Chủ tịch tỉnh Gia Lai Võ Ngọc Thành

Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị Ban Bí thư xem xét kỷ luật Ban cán sự đảng UBND tỉnh Gia Lai các nhiệm kỳ 2016 - 2021, 2021 - 2026 và ông Võ Ngọc Thành, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Ban cán sự đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai.

Đức, Séc, Tây Ban Nha nêu điều kiện khi xin thị thực hộ chiếu mới

Bộ Ngoại giao và Bộ Công an Việt Nam đề nghị các nước phối hợp với Việt Nam trong việc tháo gỡ các khó khăn, sớm cấp thị thực cho hộ chiếu phổ thông mẫu mới của Việt Nam.

Xem xét kỷ luật Bí thư Hải Dương Phạm Xuân Thăng do liên quan đến Việt Á

Ông Phạm Xuân Thăng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Hải Dương và nhiều cán bộ tỉnh này vi phạm đến mức phải xem xét, xử lý kỷ luật; trong đó có việc tạo điều kiện Việt Á độc quyền bán bộ kít xét nghiệm Covid-19.