“Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng, Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên Miếu thờ”

 - Trong đời, những chuyện tâm phải là cơ duyên, phải có tâm, tâm sáng thì Tân Mão vẫn là Kỷ Mão, trắng có nói là đen thì vẫn trắng. 

Cụ Lê Xuân Hòa

Cuối năm, có việc lên phố Nguyễn Thái Học, thấy bày bán nhiều thư pháp, bỗng nhớ Cụ Lê Xuân Hoà, Nhà Thư pháp số 1 Việt Nam, người mà tôi có nhiều kỷ niệm khó quên. 

“Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng, Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên Miếu thờ”
Cụ Lê Xuân Hoà, Nhà Thư pháp số 1 Việt Nam.

Hồi năm 1999, anh bạn thân người Thanh Hoá chơi với nhau từ năm 1973, khi học cùng trường ở Moskva, rủ: “Ông là dân chữ nghĩa, tôi đưa ông tới gặp Cụ Lê Xuân Hoà, hợp duyên, Cụ cho chữ về treo cho đẹp nhà”.

Chiều chủ nhật, tôi theo anh đến khu tập thể Nguyễn Công Trứ, đi qua khu Chợ Nguyễn Công Trứ luộm thuộm, đủ thứ mùi, leo lên cầu thang cũ kỹ, tróc vữa vào nhà. Chào. Cụ không ngẩng mặt, chỉ đáp ậm ừ, vẫn cặm cụi viết.

Nhìn Cụ quắc thước, râu bạc phơ, đôn hậu, đang viết thư pháp trên tờ giấy duplex khổ rất lớn, tráng phấn một mặt.

Do có thời gian làm trong Bộ Công nghiệp nhẹ, có hiểu biết về giấy, tôi thắc mắc: sao Cụ lại viết trên giấy tráng phấn? Cụ ngưng viết, bỏ bút, nhìn và hỏi, thế anh bảo tôi viết giấy gì?

Tôi nói một lèo: Cháu vừa tới, chưa biết gì, nhưng thấy Cụ viết thư pháp mà trên giấy này là không phù hợp. Duplex tráng phấn một mặt là giấy mới, thường dùng in bao bì, không hút mực, nên Cụ viết ào ào như múa, chữ đẹp, nhanh như vậy, có lẽ để bán chứ không để chơi. Ngoài ra, mực Cụ đang dùng, tốt, nhưng cũng không hợp.

“Ơ cái anh này, tốt nhưng không hợp là sao? Tôi viết chữ bao năm, cho chữ bao người, toàn người cao sang, tôi sống được bằng chữ, chưa ai chê chữ tôi, chê tôi viết, có anh là người đầu tiên”, Cụ nhìn tôi nói.

Tôi nhã nhặn đáp, cháu không dám chê chữ Cụ, cũng như Cụ viết, vì cả 2 đều có một không hai, cái cháu nói là giấy và mực Cụ dùng. Đúng ra mực phải là mực thỏi, dùng đến đâu mài đến đó ra cái đĩa sành, ai lại dùng mực bình sản xuất công nghiệp đổ ra bát thế này.

Cụ xuôi xuôi, “tôi chịu anh. Anh là người hiểu biết. Cậu này (Cụ chỉ vào anh bạn đi cùng) dẫn anh tới tôi, anh phải là người tư cách lắm”.

Tôi đáp, cháu với anh đây học với nhau từ hồi ở Liên Xô, khi mới 18, 20 tuổi. Mấy chục năm thân thiết, về nước, cháu làm ở điện than, mỏ than, công nghiệp nhẹ, công nghiệp, nay làm ở Văn phòng Chính phủ. Cháu là con nông dân, muốn theo kịp người phải cố gắng hết sức. Mấy câu cháu thưa với Cụ cũng xuất phát từ tâm nguyện, ý thức thật thà, dân dã, Cụ đại xá.”

Nghe xong, Cụ bảo, “mấy chữ tôi đang viết là cho mấy anh lãnh đạo cấp cao đấy. Thư ký của các anh ấy tới nhờ viết, ít thấy họ trực tiếp đến xin chữ như anh. Cũng chưa thấy ai nói chuyện như anh. Thôi, nay tôi không viết nữa, ngồi nói chuyện với anh cho mới người.”

Hôm đó, tôi và Cụ hàn huyên đủ thứ trên đời. Khi về, Cụ dặn, năng qua chuyện trò. Chủ nhật sau tới để Cụ cho chữ, cho chữ cả con cái nữa. Tôi hứa sẽ tới, mang cả giấy gió và mực thỏi đến để Cụ cho chữ. Cụ gật đầu bảo, anh khá lắm!

Tôi lập tức lùng tìm giấy gió hoặc giấy bản khổ lớn và mực tầu thỏi. Mực kiếm dễ. Giấy thì khó vô cùng.

Lên Hồ, về Làng tranh cổ ven sông hỏi thì mới biết giấy gió không làm được khổ lớn, tối đa chỉ 40cm, mà giờ cũng chẳng ai làm nữa. Nhưng giấy bản có thể tìm ở phố cổ, may thì có khổ lớn.

Lên Hàng Đào, tôi đi bộ hết chẵn sang lẻ mà cũng không có. Hôm sau, vẫn thất vọng. Tận chiều thứ sáu có ông gọi điện báo: “thấy rồi, một chiều 50, một chiều 80 cm”. Bạn kể, người bán bảo, từ khi bán giấy bản đến giờ mới có người mua hết sạp, khổ này nằm lay lắt bao lâu nay, chẳng ai hỏi đến.

Tâm trong trong bình ngọc 

“Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng, Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên Miếu thờ”
Chữ TÂM

Chủ nhật, sẵn sàng giấy mực, tôi và anh bạn đến gặp Cụ Hòa.

Hào hứng mở cuộn giấy, tôi khoe, cháu có 10 tờ. Nhìn mấy tờ giấy khổ lớn, cụ bảo, anh làm khó tôi rồi, dễ chục năm nay tôi không làm thư pháp trên loại giấy này. Anh có tâm, tôi cho anh chữ TÂM, nhưng chữ TÂM tôi cho có ý khác chữ TÂM tôi cho người khác.

Tôi nài, cháu mài mực để Cụ viết nhé. Cụ xua tay, cái đứa pha nước vừa rồi, lâu nay nó vẫn mài mực giúp tôi, nó thạo hơn anh, để nó làm.

 

Hóa ra lâu nay, Cụ vẫn dùng mực thỏi!

Trải chiếu xuống sàn gạch men, cẩn thận lót mấy tờ carton, cầm bút lông nét nhỏ, từng nét chữ bay ra theo tay Cụ. Hàng bên trái từ trên xuống viết trước, hàng dưới từ phải qua trái viết thứ hai, hàng bên phải từ trên xuống viết thứ ba.

Thú thật, tôi chưa bao giờ chứng kiến ai viết chữ nho đẹp, phóng khoáng, cao sang đến thế. Nghĩa của các dòng, mình mù tịt, nhưng không hỏi, sợ ảnh hưởng đến tập trung.

Cụ lấy bút lông nét to, quệt đậm mực rất kỹ, tay trái kéo ống tay áo phải, dồn tâm lực vào bút, nét đầu tiên trên giấy, đậm mực, giấy co lại, rách miếng cỡ 2 ngón tay.

Cụ thở dài, buông bút, hỏng rồi. Tiếc quá, phí công 3 dòng nhỏ đẹp!

Lấy tờ khác, lại bắt đầu từ bên trái, dưới, rồi bên phải, những con chữ, lạ, giống hệt trước, mình tự nhủ đang đứng trước bậc kỳ tài trong thiên hạ và băn khoăn có phiền Cụ không? Chữ TÂM, được hai nét, lại hỏng.

Thở dài. Cụ nhấp chén chè, vẻ suy tư.

Lát sau, Cụ quả quyết, giờ nhất định được, biết sao rồi.

Các thao tác lại lặp lại, đến chữ TÂM, tôi thấy lần này Cụ như đưa bút nhẹ hơn và cái phẩy tay cũng dứt khoát hơn, mực không đọng rách giấy, nhưng vẫn làm co giấy tạo ra những nếp nhăn ảo diệu.

Xong. Thở phào.

Cụ bảo, tôi trọng cái tâm của anh. Chữ tôi cho anh nghĩa ở dòng ngang bên dưới là: Một cái Tâm trong trong bình ngọc. Còn dòng bên trái là: Thanh Hoằng Khê Lê Xuân Hoà tự; nghĩa là ông Lê Xuân Hoà ở Làng Phú khê Huyện Hoằng Khuê Tỉnh Thanh Hoá viết. Dòng bên phải là tặng Phạm Viết Muôn năm Kỷ Mão.

Cảm kích về chữ, nghĩa Cụ cho với tấm lòng của Cụ đối với tôi, người mới gặp, ôm chặt Cụ, nước mắt rưng rưng. Tôi thưa muốn được biếu Cụ chút tiền để chè nước, mong Cụ chấp nhận. Cụ bảo tôi thấy tâm anh rất trong, tôi nhận, nhưng ít thôi.

Chữ TÂM Cụ Lê Xuân Hoà cho, từ năm 1999 đến nay, tôi luôn treo trang trọng, chính giữa phòng khách và luôn sống đúng với nghĩa của chữ TÂM ấy.

Nhưng, năm ngoái (2018), một người bạn rất giỏi tiếng Trung đến chơi, xem chữ TÂM Cụ Hoà viết, đọc nghĩa các dòng, anh khen hết lời.

Nghe anh lẩm bẩm, tặng Phạm Viết Muôn năm Tân Mão, tôi giật mình cãi, Kỷ Mão chứ, năm 1999 là kỷ Mão, Cụ Hoà cũng đọc tôi nghe là Kỷ Mão, sao lại Tân. Mở lịch, tra, đúng 1999 là Kỷ Mão, còn Tân Mão gần là 1951 và 2011. Năm 1951 thì tôi chưa ra đời, còn năm 2011 thì không thể vì Cụ mất năm 2008.

Nghĩ mãi! Hóa ra trong đầu Cụ lúc đó nghĩ là Kỷ, nói là Kỷ, nhưng viết lại là Tân. Còn tôi lâu nay tôi cứ coi chữ Tân là chữ Kỷ!

Giờ Cụ đã ra người thiên cổ. Tôi có thêm một kỷ niệm với Cụ Lê Xuân Hòa mới được phát hiện ra, thú vị thật!

Ngẫm kỹ thì thấy đúng thật! Những chuyện tâm phải là cơ duyên, phải có tâm, tâm sáng thì Tân Mão vẫn là Kỷ Mão, trắng có nói là đen thì vẫn trắng. Hay nói như Lermantov: Tượng thờ dù đổ vẫn thiêng; Miếu thờ bỏ vắng vẫn nguyên Miếu thờ.

Trong thời khắc năm cũ sắp qua, năm mới đang tới, tôi viết lại những kỷ niệm này như một nén nhang thơm, thành kính dâng lên bàn thờ Cụ Lê Xuân Hòa, nhà thư pháp tài hoa.

Phạm Viết Muôn 


Thời thơ ấu, được thân phụ là cụ tú kép Lê Duy Bá rèn cặp, Lê Xuân Hòa đã trở thành người viết chữ đẹp nhất làng.

Cứ mỗi dịp xuân về, nhiều người lại tìm đến với cụ để xin một chữ "phúc", một chữ "đức", một chữ "tâm", một chữ "nhẫn"... được viết từ nét bút tài hoa của Lê Xuân Hòa, và trang trọng treo trong nhà để răn dạy bản thân và gia quyến hãy hướng theo những điều tốt đẹp.

Nhà sư Mạn Ðà La từ nước Pháp về xin Cụ viết cho bốn chữ chân Trúc lâm thiền viện và câu đối Nôm của Giáo sư Hoàng Xuân Hãn để khắc lên gỗ, treo tại ngôi chùa của người Việt Nam tại Thủ đô Paris của nước Pháp.

Năm 1990, NXB Khoa học Xã hội xuất bản toàn tập thơ Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1991, NXB Ngoại văn dịch Nhật ký trong tù sang tiếng Pháp và năm 1992, tiếp tục dịch sang tiếng Anh. Cả ba lần xuất bản này cụ đều đảm nhận trách nhiệm chép 133 bài thơ chữ Hán trong tập thơ của Bác Hồ.

Tết Quý Dậu (1993), tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, vui mừng trước sự đổi thay của đất nước, cụ viết bốn chữ lớn Quốc phú dân cường tặng Tổng Bí thư Ðỗ Mười và bốn chữ Quốc phú dân an tặng Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh.

Các lớp học chữ Hán - Nôm được mở tại nhà cụ ở làng Hoàng Mai. Học trò đến lớp tự nguyện, vẫn giữ lễ theo nếp xưa và không đóng học phí.

Nhà văn, nhà thư pháp Giả Ðồng Huy của nước bạn Trung Quốc, khi đến thăm Việt Nam đã vẽ tặng cụ bức tranh với dòng chữ "Kính trình cụ Lê Xuân Hòa đại sư" để ca ngợi và tỏ lòng kính trọng.

Năm 2005, Ban Chấp hành Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã phong tặng nhà thư pháp Thanh Hoằng Khê - Lê Xuân Hòa danh hiệu Nghệ nhân dân gian và Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp văn nghệ dân gian.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Tết là một kỳ nghỉ dài
Tết là một kỳ nghỉ dài
Blogicon  06/02/2019 

Tết là dịp để gia đình sum vầy, những người cả năm vất vả làm lụng có cơ hội ngồi lại nghỉ ngơi, tâm sự với nhau, trao bù cho nhau những yêu thương bị trì hoãn bởi cuộc sống bộn bề.

 
Đau đầu chuyện lì xì ngày Tết
Đau đầu chuyện lì xì ngày Tết
Blogicon  04/02/2019 

- Mỗi khi dịp Tết đến, điệp khúc “lì xì” lại làm đau đầu nhiều người, cả những người kinh tế không dư giả lẫn người rủng rỉnh tiền túi.

 
Hương dài cả mét mà tâm ô trọc, thần phật nào cứu?
Hương dài cả mét mà tâm ô trọc, thần phật nào cứu?
Blogicon  27/01/2019 

Hành vi ý nghĩ lời nói... trái với đạo đức lương tâm thậm chí vi phạm pháp luật thì dù đốt loại nhang khủng chăng nữa cũng không có thần phật nào cứu rỗi!

 
Phiếm đàm về hoa, bóng đá và văn hoá
Phiếm đàm về hoa, bóng đá và văn hoá
Blogicon  25/01/2019 

Có gì liên hệ giữa ba thứ này? Chuyện đã ngã ngũ rồi, nói dễ lắm. Có người bảo thế. Xin vâng. Chuyện đã xong rồi, chuyện đã qua nhưng sẽ không vô ích nếu nhìn nhận những chuyện đã qua ấy với một thái độ đúng mực.

 
Người hâm mộ có xứng đáng với đội tuyển Việt Nam?
Người hâm mộ có xứng đáng với đội tuyển Việt Nam?
Blogicon  20/01/2019 

 - Ứng xử văn minh là lựa chọn của mỗi cổ động viên, không chỉ sau từng trận đấu, từng giải đấu, mà trong cuộc sống hàng ngày.

 
Miên man thắc mắc khi đi xe buýt Hà Nội thời 4.0
Miên man thắc mắc khi đi xe buýt Hà Nội thời 4.0
Blogicon  12/01/2019 

 - Hãy thử nhìn vào xe buýt của Hà Nội, sơ bộ xem nó đang ở đâu trên thang bậc vận hành xe buýt của thế giới, của “4.0”. 

Hồ hởi từ nước ngoài trở về, giáo sư thành… anh thất nghiệp
Hồ hởi từ nước ngoài trở về, giáo sư thành… anh thất nghiệp
Blogicon  30/12/2018 

Một số địa phương đã có chính sách trải thảm đỏ mời gọi, đãi ngộ người tài. Tuy nhiên, chưa có tổng kết xem đã có bao nhiêu người đến rồi đi, ở lại bao nhiêu, có thực đạt yêu cầu đề ra không?

Không còn là ‘hồi chuông cảnh tỉnh’ mà đã ‘báo động đỏ’
Không còn là ‘hồi chuông cảnh tỉnh’ mà đã ‘báo động đỏ’
Blogicon  22/12/2018 

Tầm mức của vấn đề không dừng ở “hồi chuông cảnh tỉnh” mà là báo động đỏ về đạo đức nhà giáo hiện nay.

Khi sự im lặng trở thành đồng lõa
Khi sự im lặng trở thành đồng lõa
Blogicon  21/12/2018 

Trang bị kiến thức, kỹ năng chống xâm hại cho các em là cần thiết, nhưng nó sẽ tác dụng đến đâu khi mà ngay cả những người thầy của các em dù có biết cũng có thể sẽ lảng tránh, tảng lờ như không hay?

Cố thủ đòi mua vé: Thương binh chân chính không làm điều đó
Cố thủ đòi mua vé: Thương binh chân chính không làm điều đó
Blogicon  15/12/2018 

Những người thương binh thật từng vào sinh ra tử, để lại máu thịt trên chiến trường không bao giờ làm vẩy đục danh dự vào những việc đáng xấu hổ thế này.

‘Thích là nhích’ và chuyện ý thức người Việt trốn đâu?
‘Thích là nhích’ và chuyện ý thức người Việt trốn đâu?
Blogicon  12/12/2018 

Khi niềm tin của người dân vào pháp luật bị "sa mạc hóa" thì câu hỏi ý thức công dân, văn hoá ứng xử của người Việt mình “trốn” đâu hết rồi sẽ khó tìm ra câu trả lời.

Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt
Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt
Blogicon  09/12/2018 

Học ngoại ngữ, nhưng không phải theo cách mà phần đông chúng ta đã và đang làm.

Quà 20/11: Có món làm cô giáo khóc, có món làm cô… cười ngất
Quà 20/11: Có món làm cô giáo khóc, có món làm cô… cười ngất
Blogicon  20/11/2018 

Cái thành ý ẩn chứa sau món quà là mênh mông khó lường, và không hẳn lúc nào cũng vô tư quý mến hàm ơn nhau, trân trọng như ý nghĩa vốn có của hai chữ tặng quà.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Blogicon  18/11/2018 

Trở về Việt Nam, Sư ông sẽ được hít thở mùi lá thông của đồi Dương Xuân, sớm chiều nghe tiếng chuông tiếng mõ…

Chúng ta cần một tư duy mới, không truyền thống, không tuần tự
Chúng ta cần một tư duy mới, không truyền thống, không tuần tự
Blogicon  29/10/2018 

Vượt ra ngoài khuôn khổ của ngành thông tin, bài phát biểu đó thể hiện một tầm tư duy và cải cách cho Việt Nam. Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung gửi bài viết riêng cho Tuần Việt Nam.

Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Blogicon  07/11/2018 

Có vẻ như con số đẹp đẽ trên lại phản ánh không đồng nhất với những cảm nhận về đạo đức, văn hóa xã hội hiện nay.

Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Blogicon  03/11/2018 

Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Blogicon  21/10/2018 

Tôi có hai người bạn, một anh tốt nghiệp đại học Nông nghiệp bỗng nhiên thích IT và chuyển ngành, anh thứ 2 đang an yên với công việc IT trong ngân hàng bỗng chuyển sang kinh doanh thực phẩm sạch.

Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Blogicon  16/10/2018 

Ban Bí thư lúc đó yêu cầu Ban Tài chính quản trị xây cho ông Trần Kiên một cái nhà ở Quảng Ngãi nhưng anh “xin phép không chấp hành”.

Mặc cảm cây sắn
Mặc cảm cây sắn
Blogicon  13/10/2018 

Giải quyết việc làm cho trên 1 triệu lao động, thu ngoại tệ hàng năm trên 1 tỉ USD, đó không phải là vị thế, là giá trị sao!

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN