Đình làng như một lời hẹn sum họp. Tuổi thơ và kỷ niệm, tình yêu và những đêm trăng …, tất cả thành máu thịt, thành một thứ văn hóa làng không thể nào thiếu được.
Đình làng như một lời hẹn sum họp. Tuổi thơ và kỷ niệm, tình yêu và những đêm trăng …, tất cả thành máu thịt, thành một thứ văn hóa làng không thể nào thiếu được.

Có lẽ khắp nơi trên đất nước ta, làng nào cũng có một mái đình.

Mái đình là nét văn hóa làng truyền thống của người Việt. Ở đâu có làng là có mái đình. Làng trù phú thì xây đình to, kiên cố, chạm khắc tinh xảo. Còn làng nghèo thì đơn giản hơn, nhỏ hơn, song vẫn đặc trưng cho tâm hồn và cốt cách văn hóa của làng mình.

Nói đến đình là nói đến trái tim, vẻ thanh bình của một vùng quê, của mỗi vùng quê. Cũng là nói đến nơi hẹn hò của tình yêu đôi lứa. Tình yêu gắn với cây đa sân đình, với những đêm trăng sáng, những buổi hẹn hò. Gắn với những nét rêu phong, những mái ngói cổ tích mà “đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu” và những lời tỏ tình say đắm “Hỡi cô tát nước đầu đình/ Cho tôi tát với chung tình làm đôi. Để rồi  “quên áo trên cành hoa sen”…

Và cứ mỗi độ xuân về, đình làng là nơi tụ tập. Nam thanh nữ tú, già, trẻ, gái, trai nô nức đến sân đình mở hội. Ngôi đình là nơi diễn ra các nghi lễ phong tục tập quán, trò chơi dân gian như đấu vật, chọi gà, đánh đu, kéo co, thi thổi cơm…

Mái đình quê tôi có từ xa xưa, gắn với sự ra đời của làng. Có người cho rằng đình xuất hiện khi làng có người đỗ đạt cao là cụ Nguyễn Hiệu đậu tiến sỹ dưới thời Lê - Trịnh. Đình làng được ông và nhân dân đóng góp xây dựng. Cũng có người cho rằng chính vua Gia Long sau này đã cho xây đình làng để thờ những người đỗ đạt cao có tên trong bia đá Văn miếu Quốc Tử Giám như cụ Nguyễn Hiệu, Nguyễn Hoàn…

{keywords}
Ảnh minh họa: tienphong.vn

Tôi đã đi nhiều nơi, cả những nơi có đình làng nổi tiếng nhưng chưa thấy nhiều những mái đình to như đình làng quê tôi. Những cột gỗ hai người ôm và mái thì cao chứ không thấp như những đình làng vùng khác. Trong kháng chiến, đình biến thành bệnh viện dã chiến của quân khu 04.

Khi chúng tôi lớn lên đình làng không còn là nơi thờ cúng mà trở thành sân hợp tác xã. Chính nơi này bọn trẻ chúng tôi tụ họp trong những dịp làng có lễ hội, hay một sự kiện trọng đại của đất nước diễn ra.

Ngày ấy không có nhiều trò chơi mà chỉ tập trung đánh đáo, bọn con gái thì túm năm tụm ba chơi với những đồng tiền cổ bằng đồng. Trò chơi vui chứ không phải bài bạc sát phạt nhau nhưng làm mọi người say mê có thể quên cả ăn cả uống. Nam thanh nữ tú túm năm tụm ba cổ vũ. Tất nhiên họ còn có một nghĩa vụ khác “cao cả” hơn là trò chuyện gặp gỡ những người thân, bạn bè, người đi xa…

Bọn trẻ chúng tôi ngày ấy mặc dù bom đạn bời bời nhưng bao giờ cũng mong Tết đến.

Bây giờ nói đến chuyện đội mũ rơm, tránh pháo sáng, tiếng máy bay rít xé trời, đạn phòng không đỏ rực như pháo hoa, cứ như là nói chuyện cổ tích tận đẩu tận đâu. Nhưng ngày ấy- những năm chiến tranh chống Mỹ, Tết đồng nghĩa với yên bình, vì hai bên tạm thời  đình chiến, không có đạn bom, pháo sáng, không có tiếng rít xé trời của giàn máy bay phản lực.

Tôi còn nhớ như in cái Tết đầu tiên của đời bộ đội được về quê ăn Tết. Cánh con trai chúng tôi ngày đó hầu hết đều ra trận theo lệnh tổng động viên. Với tôi, cái Tết đó như là sự sự gặp gỡ hiếm hoi để mấy tháng sau vào Nam chiến đấu. Trong bộ quân phục rộng thùng thình tôi ra đình vui cùng mọi người và gặp gỡ bạn bè.

Tôi vẫn còn nhớ cái sắc hương của bông hải đường mà bạn tôi trao tặng: Cúi hôn đóa Hải đường xưa/ Non tơ như thể mới vừa non tơ/ Đâu là thực đâu là mơ/ Cồn cào nỗi nhớ, thẫn thờ niềm thương…Những câu thơ ấy tôi làm như một kỷ niệm đầu đời của người lính.

Nhưng đau nhất vẫn là ngôi đình bị phá. Nó không bị phá từ bom đạn mà từ chính những người có trách nhiệm của làng.

Như nhiều vùng quê khác của miền Trung, Đình, Nghè, Phủ thời đó bị coi như dấu tích của một thời phong kiến. Những dấu tích ấy cần xóa đi và phong trào xây dựng “nếp sống văn hóa, bài trừ hủ tục” được khởi xướng. Ngôi đình gắn với tuổi thơ chúng tôi, gắn với số phận của một thế hệ đã bị dỡ bỏ. Những cây cột to hai người ôm giờ được hạ xuống xẻ ra làm trường, làm trụ sở…

Bây giờ, đình làng chỉ còn trong kỷ niệm. Những chuyến đi xa, gặp những mái đình tôi cứ thẫn thờ như gặp lại một dấu tích xa xưa của thời trai trẻ. Đình làng như một lời hẹn sum họp ngày Tết. Tuổi thơ và kỷ niệm, tình yêu và những đêm trăng …, tất cả thành máu thịt, thành một thứ văn hóa làng không thể nào thiếu được. Câu nói của người xưa sao mà thấm thía: “Mất văn hóa là mất tất cả”. Và trong tim tôi khi nghĩ về quê mình lại cảm thấy bâng khuâng như câu thơ của Vũ Đình Liên khi ông thẫn thờ: “Hồn ở đâu bây giờ?”.

Cuối năm Mùi 2015

Nguyễn Đăng Tấn

tin nổi bật

Giám sát của dân

Xét ở góc độ nào đó, camera hay smartphone đều là thứ rất tốt trong một xã hội văn minh. Mọi hành vi khuất tất khó có thể che giấu.

Nhật Bản chuẩn bị phổ biến SGK kỹ thuật số hoàn toàn miễn phí

Tương tự sách giáo khoa (SGK) truyền thống, SGK điện tử ở Nhật Bản sẽ được mua bằng ngân sách nhà nước và cấp phát miễn phí cho học sinh.

Tên các nước: Không nên áp dụng quy tắc duy nhất khi dịch tên phổ biến

Qua tên gọi của một số nước lớn và thường dùng trong tiếng Việt cho thấy cần căn cứ thực tiễn của các tên đó mà quy định tiếp theo hoặc sử dụng hơn 1 (ví dụ 2) tên gọi chính thức…

Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc: Thay đổi sâu rộng trong lãnh đạo chủ chốt

Đại hội 20 được coi là hoạt động quan trọng nhất trong đời sống chính trị của Trung Quốc.

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Một kỷ nguyên hợp tác mới Việt Nam - Nhật Bản

“Hãy coi năm 2023 là năm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác mới cho cả Nhật Bản và Việt Nam”, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuhide Nakayama chia sẻ với Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Lời hiếm gặp của bộ trưởng và thách thức thoát ra để vượt lên

Áp lực, khó khăn những tháng cuối năm 2022 gia tăng; rủi ro, thách thức tới tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô rất lớn... Những ngôn từ hiếm gặp của Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho thấy bộ máy phải cùng nỗ lực vươn lên đạt các mục tiêu phát triển.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Tạo cú hích giáo dục sau trung học, nâng cấp nguồn nhân lực thời đại số

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần có những chuyển biến lớn để gia tăng nhanh chóng nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ cao cả về số lượng lẫn chất lượng.

Thang dây cho mỗi căn hộ: Điều bắt buộc với chủ đầu tư chung cư

Từ những năm 1990, nếu ai đi nước ngoài có dịp ở các khách sạn cao tầng như ở Hàn Quốc hay Nhật Bản đều thấy bộ thang dây cứu nạn để trong ngăn kéo của kệ tivi…

2 năm thực thi EVFTA: Kim ngạch thương mại EU - Việt Nam có nhiều tích cực

Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu Bernd Lange vừa kết thúc chuyến công tác giám sát việc thực thi Hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA). Ông có cuộc trao đổi với Tuần Việt Nam.